Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, đây là vụ án đầu tiên ở Việt Nam cơ quan điều tra khởi tố hình sự, xử lý về hành vi vi phạm quyền tác giả và quyền liên quan đối với việc sử dụng phần máy tính xâm phạm bản quyền.

Điều đáng chú ý là hành vi xâm phạm trong tình huống này ở quy mô thương mại, gây thiệt hại rất lớn cho đơn vị có bản quyền được bảo hộ tại Việt Nam. Bởi vậy, việc xử lý những vụ án như thế này vào thời điểm này là rất cần thiết, để đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với quyền tác giả, quyền liên quan ở Việt Nam.

Theo Công an tỉnh Phú Thọ, qua công tác điều tra, nắm tình hình trên địa bàn, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh phát hiện Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam (ở phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ) do Nguyễn Thị Thanh Huyền (45 tuổi, giám đốc công ty) đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

Quá trình kiểm tra xác định các máy tính trên được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng trái phép.

Đây là vụ việc phạm tội quả tang, cơ quan điều tra đã thu được các chứng cứ để chứng minh hành vi phạm tội. Đáng chú ý, các đối tượng thực hiện hành vi phạm tội liên tục, kéo dài nhiều năm, số lượng phần mềm được pháp luật Việt Nam bảo hộ bị xâm phạm trong vụ án này rất lớn, nhiều người tiêu dùng không hiểu biết về pháp luật, tham rẻ mà mua phải các phần mềm không có bản quyền cũng có nguy cơ bị đánh cắp thông tin, không đảm bảo yếu tố bảo mật trong hệ thống máy tính của mình. Thậm chí có cả một cơ sở giáo dục có quy mô lớn nhưng lại sử dụng phần mềm không có bản quyền gây ra mối nguy cơ mất an toàn, đồng thời tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật.

Theo Điều 225 Bộ luật hình sự quy định tội xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan như sau:

Người nào không được phép của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện một trong các hành vi sau đây, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm: a) Sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình; b) Phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản sao bản ghi âm, bản sao bản ghi hình.

“2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm: a) Có tổ chức; b) Phạm tội 02 lần trở lên; c) Thu lợi bất chính 300.000.000 đồng trở lên; d) Gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan 500.000.000 đồng trở lên; đ) Hàng hóa vi phạm trị giá 500.000.000 đồng trở lên.”.

Trong trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội hình phạt có thể áp dụng mức cao nhất là: Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm.

Luật sư Cường cho biết, theo quy định của pháp luật Việt Nam, Quyền tác giả là những quyền mà người sáng tạo (tác giả) hoặc chủ sở hữu có đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật, hoặc khoa học do chính họ sáng tạo ra. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả bao gồm hai nhóm chính: quyền nhân thân và quyền tài sản.

Theo khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ thì quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Quyền tác giả phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm đó được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ mà không phụ thuộc vào việc tác phẩm đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.

Quyền tác giả và quyền liên quan không chỉ bao gồm quyền với tác phẩm văn học nghệ thuật, quyền đối với các tác phẩm báo chí, điện ảnh mà quyền tác giả và quyền liên quan còn bao gồm quyền: “Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu”. Các phần mềm máy tính của 1 số doanh nghiệp nước ngoài được đăng ký bản quyền ở nước ngoài và ở Việt Nam thì sẽ được pháp luật Việt Nam bảo hộ.

Hành vi xâm phạm đến bản quyền do pháp luật bảo hộ là hành vi vi phạm pháp luật, trong đó hành vi có thể là bẻ khóa, sử dụng các biện pháp kĩ thuật để vô hiệu hóa hệ thống bảo mật của hệ thống có bản quyền.

Tất cả các hành vi xâm phạm đến quyền tác giả và quyền liên quan được luật sở hữu trí tuệ Việt Nam ghi nhận đối với những trường hợp đã đăng ký bảo hộ bản quyền ở Việt Nam đều là hành vi vi phạm pháp luật, người xâm phạm quyền tác giả với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại đến tài sản từ 100.000.000 đồng trở lên thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. hình phạt cao nhất của tội danh này có thể tới 3 năm tù hoặc phạt tiền tới 1.000.000.000 đồng.

Đáng chú ý, tội danh này có thể xử lý đối với tất cả các cá nhân đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Bởi vậy, kể cả là cá nhân đứng ra kinh doanh phần mềm, kinh doanh máy tính có hành vi vi phạm và người tiêu dùng sử dụng phần mềm lậu cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu trí tuệ từ 100.000.000 đồng trở lên.

Do đó, trong vụ án này, cơ quan điều tra không chỉ xử lý hình sự đối với các bị can ở các công ty công nghệ bán máy tính mà còn xem xét trách nhiệm pháp lý của các đơn vị mua sử dụng các máy tính có phần mềm rộng với quy mô lớn. Nếu việc sử dụng các phần mềm lậu này mà gây thiệt hại cho đơn vị có bản quyền từ 100.000.000 đồng trở lên hoặc cơ quan điều tra có căn cứ cho thấy người sử dụng đã thu lợi nhuận chính được 50.000.000 đồng từ việc xâm phạm bản quyền thì sẽ xử lý hình sự. Trường hợp không đủ cơ sở để xử lý hình sự, người sử dụng phần mềm lậu cũng có thể bị phạt vi phạm hành chính.

Theo ông Cường, trước đây do thiếu hiểu biết pháp luật, do hành vi vi phạm chưa phổ biến, công tác đấu tranh đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chưa quyết liệt nên nhiều hành vi vi phạm diễn ra ngang nhiên. Tuy nhiên đến nay Việt Nam đã hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, gia nhập các công ước quốc tế về sở hữu trí tuệ. Việt Nam đã tham gia nhiều sân chơi lớn đòi hỏi sự bình đẳng, minh bạch về sở hữu trí tuệ nên đã đến lúc cơ quan chức năng sẽ quyết liệt xử lý đối với hành vi xâm phạm về sở hữu trí tuệ, đặc biệt là các hành vi đến mức xử lý hình sự. Chỉ thị số 38 của Chính phủ vừa qua cũng cho thấy sự quyết liệt của chính phủ Việt Nam trong việc xử lý vi phạm pháp luật trên không gian số liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Ngoài việc phát hiện xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp…theo luật sở hữu trí tuệ thì cơ quan chức năng cũng tăng cường các giải pháp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật để nâng cao trình độ nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của công dân về sở hữu trí tuệ.

Vụ án trên là tiếng chuông cảnh tỉnh đối với nhiều cá nhân, doanh nghiệp trong việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Việc phát hiện xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được bảo hộ ở Việt Nam tạo ra niềm tin cho các nhà đầu tư, đối tác nước ngoài đầu tư kinh doanh ở Việt Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam đứng trước kỷ nguyên mới, đang mở rộng cửa để thu hút đầu tư nước ngoài, chào đón các doanh nghiệp mang đến sở hữu trí tuệ trong đó có quyền tác giả phải quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp để Việt Nam gia tăng cơ hội, nguồn lực để phát triển kinh tế xã hội, việc đảm bảo minh bạch, bình đẳng trong kinh doanh, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam là vấn đề rất quan trọng. Đảng và nhà nước ta đã nhận thức được điều này, đã có định hướng chiến lược, có những chủ trương đúng đắn trong việc làm sạch môi trường đầu tư, cải cách thủ tục hành chính, tạo ra một môi trường kinh doanh bình đẳng, lành mạnh để thu hút đầu tư nước ngoài, tạo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh trong nước.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số nói riêng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong kinh doanh nói chung sẽ khuyến khích được đổi mới sáng tạo, khuyến khích được thu hút đầu tư nước ngoài, chuyển giao nghệ, là một trong những điều kiện để Việt Nam thành công trong kỷ nguyên mới.

>>> Mời độc giả xem thêm video Nghệ sĩ Việt gây ấn tượng: