Theo tài liệu thu thập của Báo Tri thức và Cuộc sống, đằng sau hàng loạt gói thầu sửa chữa, nâng cấp trường học tại phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa được công bố "dồn toa" trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là một quy trình xử lý hồ sơ hành chính đạt tốc độ "siêu tốc". Việc Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang vừa phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, vừa tiến hành thương thảo hợp đồng, vừa ra quyết định chỉ định thầu đối với hàng chục gói thầu trị giá hàng chục tỷ đồng chỉ trong duy nhất một ngày làm việc đang đặt ra dấu hỏi lớn về tính minh bạch và sự thực chất của hoạt động đầu tư công tại địa phương này.

Hoàn tất quy trình thương thảo và giao thầu trong "chớp mắt"

Theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) và các quy định chi tiết tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, kể cả khi áp dụng hình thức "chỉ định thầu rút gọn", chủ đầu tư vẫn bắt buộc phải trải qua một số bước cốt lõi nhằm đánh giá năng lực thực sự của nhà thầu và tối ưu hóa nguồn vốn ngân sách. Các bước này bao gồm: chuẩn bị và gửi dự thảo hợp đồng cho nhà thầu; tiến hành thương thảo, hoàn thiện hợp đồng; trình, phê duyệt và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu.

Việc thương thảo hợp đồng, đặc biệt đối với các gói thầu thi công xây lắp quy mô lớn, đòi hỏi sự kiểm chứng thực tế khắt khe, rà soát chi tiết về nhân sự chủ chốt, biện pháp thi công, năng lực tài chính và quan trọng nhất là đàm phán giảm giá để mang lại lợi ích cho Nhà nước. Tuy nhiên, hồ sơ pháp lý tại hàng loạt gói thầu do Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang làm chủ đầu tư lại phơi bày một kịch bản hoàn toàn khác biệt, có dấu hiệu mang tính hình thức.

Khảo sát tại gói thầu "Thi công xây dựng công trình: Trường Tiểu học Vĩnh Phước 2 - Hạng mục 1: Cải tạo, sửa chữa dãy phòng học, văn phòng và nhà đa năng, nhà để xe giáo viên, sân trường và hệ thống điện nước. Hạng mục 2: Xây dựng mới sân khấu và mái che sân trường" trị giá 1.887.336.000 đồng được giao cho Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Tư vấn Xây dựng Điện Hoàng Quân, Quyết định số 157/QĐ-TTDVSNC do ông Lê Văn Mỹ - Giám đốc Trung tâm ký ban hành ngày 22/05/2026 nêu rõ căn cứ dựa trên "Biên bản thương thảo hợp đồng ngày 22/5/2026". Đáng chú ý hơn, ngay cả "Quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu" (Quyết định số 156/QĐ-TTDVSNC) làm tiền đề pháp lý để tổ chức đàm phán, chỉ định gói thầu Trường Tiểu học Vĩnh Phước 2 này cũng được chính ông Lê Văn Mỹ ký phê duyệt vào đúng ngày 22/05/2026.

Kịch bản "sáng lập kế hoạch, trưa đàm phán thương thảo, chiều ra quyết định giao thầu" này không chỉ xuất hiện đơn lẻ mà lặp lại một cách có hệ thống đối với hầu hết các dự án. Tại gói thầu "Thi công xây dựng công trình: Trường Tiểu học Vĩnh Hoà 1 - Hạng mục: Cải tạo sửa chữa khối phòng học, khối hành chính và nhà vệ sinh", Quyết định chỉ định thầu số 132/QĐ-TTDVSNC (giao cho Công ty TNHH Công Nghệ New với giá 1.889.791.000 đồng) cũng được ký ngày 22/05/2026 dựa trên Biên bản thương thảo hợp đồng lập cùng ngày 22/05/2026. Tại dự án Trường Mầm non Vĩnh Hòa, Quyết định số 122/QĐ-TTDVSNC giao thầu cho Công ty TNHH Thiết kế Xây dựng Nhật Minh (giá 974.424.000 đồng) cũng vận hành theo đúng khung thời gian trên.

Không dừng lại ở mảng xây lắp, quy trình siêu tốc này tiếp tục lan rộng và được "nhân bản" sang cả mảng bảo hiểm công trình và tư vấn giám sát. Chẳng hạn, Quyết định số 95/QĐ-TTDVSNC (giao gói thầu Bảo hiểm công trình Trường Tiểu học Vĩnh Lương 2 cho Công ty Bảo hiểm PVI Khánh Hòa), hay Quyết định số 133/QĐ-TTDVSNC (giao gói thầu Tư vấn giám sát Trường Tiểu học Vĩnh Hòa 1 cho Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng An Ngân) đều có điểm chung tuyệt đối: Quyết định phê duyệt kết quả chỉ định thầu và Biên bản thương thảo hợp đồng đều được xác lập hoàn tất trong cùng một ngày 22/05/2026.

Việc một đơn vị sự nghiệp công lập tại phường Bắc Nha Trang có thể tổ chức lập dự thảo hợp đồng, gửi cho đối tác, gặp gỡ đàm phán, thương thảo kỹ thuật và giá cả, chốt biên bản, sau đó tiến hành thẩm định và ban hành quyết định phê duyệt cho gần 40 gói thầu độc lập (bao gồm xây lắp tiền tỷ, tư vấn giám sát, bảo hiểm) chỉ trong 8 giờ đồng hồ làm việc của một ngày là điều cần được các cơ quan chức năng kiểm chứng thực tế rà soát quy trình.

Lỗ hổng trách nhiệm giải trình và nguy cơ thiếu thực chất

Đối chiếu với các quy định pháp luật về quản lý dự án và đấu thầu, sự dồn dập về mặt thời gian vật lý này làm dấy lên những băn khoăn sâu sắc về tính hiệu quả của nguồn vốn công. Theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải trực tiếp chịu trách nhiệm toàn diện đối với kết quả thực hiện công tác đấu thầu, kiên quyết khắc phục tình trạng tạo cơ chế "xin - cho", rà soát kỹ lưỡng nguồn lực và chống lãng phí.

Phân tích sự việc dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đánh giá: "Dù pháp luật hiện hành có mở ra cơ chế chỉ định thầu rút gọn để đẩy nhanh tiến độ đối với một số gói thầu đặc thù, nhưng nguyên tắc tối thượng mà cơ quan quản lý phải bảo đảm vẫn là tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và đặc biệt là trách nhiệm giải trình theo Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Việc chủ đầu tư, cùng với tổ thẩm định và hàng chục nhà thầu khác nhau cùng lúc hoàn thành mọi thủ tục 'đóng gói' từ bước lập kế hoạch, đàm phán thương thảo đến quyết định trúng thầu chỉ trong một ngày làm việc cho hàng chục dự án độc lập là một dấu hiệu kinh điển của việc hợp thức hóa hình thức".

Luật sư Nguyễn Văn Lập cũng nhấn mạnh thêm, nếu các khâu đàm phán, thương thảo hợp đồng không được diễn ra thực chất mà chỉ là những văn bản được soạn sẵn, chờ in ra để các bên điền số liệu, ký tên đóng dấu nhằm hợp thức hóa cho một quyết định đã được "bố trí" từ trước, thì bản chất của cuộc đàm phán mang lại tỷ lệ tiết kiệm 5% cào bằng máy móc chỉ là sự đối phó cơ học. Điều này xâm phạm trực tiếp đến nguyên tắc sử dụng vốn đầu tư công, bởi các điều khoản cốt lõi về chất lượng vật tư, tiến độ, biện pháp thi công và mức giá trần thực tế của thị trường không được các bên đánh giá và cọ xát một cách thực chất.

Sự vội vã, dồn dập trong khâu tạo lập hồ sơ (ngày 22/05/2026) lại đối nghịch hoàn toàn với sự chậm trễ, "ngâm" thông tin ròng rã suốt hơn 20 ngày mới chịu công bố trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (từ ngày 11/06 đến 15/06/2026). Chính những nghịch lý này buộc các cơ quan thanh tra, kiểm tra, quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu tại tỉnh Khánh Hòa cần sớm vào cuộc, trích xuất hồ sơ gốc, rà soát nhật ký làm việc để làm rõ tính minh bạch của dòng vốn công.

Vậy, trong cái bóng của quy trình xét duyệt siêu tốc ấy, những doanh nghiệp nào đã tạo thành một vòng tròn khép kín để liên tục thực hiện các dự án sửa chữa trường học tại phường Bắc Nha Trang?

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3] Hệ sinh thái nhà thầu khép kín tại các dự án sửa chữa trường học tại phường Bắc Nha Trang