Asmara là một trong những Di sản Thế giới đặc biệt nhất châu Phi. Là thủ đô của Eritrea, khu di sản này nổi tiếng nhờ quần thể kiến trúc hiện đại đầu thế kỷ 20 được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Những đại lộ rộng, quán cà phê kiểu Ý, trạm xăng mang dáng dấp tương lai và các công trình Art Deco khiến nhiều người có cảm giác như đang bước vào một “bảo tàng kiến trúc sống”.
Ảnh: whc.unesco.
Asmara từng là thuộc địa của Ý từ cuối thế kỷ 19. Trong thập niên 1930, dưới thời phát xít Mussolini, thành phố được quy hoạch như “tiểu Rome” của châu Phi. Các kiến trúc sư Ý đã biến nơi đây thành sân chơi cho những ý tưởng hiện đại táo bạo nhất thời bấy giờ. Họ xây dựng rạp chiếu phim, nhà thờ, biệt thự, bưu điện, gara ô tô và quán bar theo phong cách Vị lai (Futurism), Duy lý (Rationalism) hay Art Deco – những xu hướng kiến trúc tiên phong ở châu Âu.
Ảnh: archtheo.
Một trong những công trình nổi tiếng nhất là Tòa nhà Fiat Tagliero – trạm xăng có thiết kế giống hệt chiếc máy bay bằng bê tông với đôi “cánh” chìa ra giữa không trung mà không cần cột chống. Khi công trình hoàn thành năm 1938, nhiều người địa phương từng sợ nó sẽ sập xuống bất cứ lúc nào. Thế nhưng, gần một thế kỷ trôi qua, tòa nhà vẫn đứng vững và trở thành biểu tượng nổi tiếng nhất của Asmara.
Ảnh: whc.unesco.
Điều đặc biệt là Asmara không chỉ đẹp ở từng công trình riêng lẻ mà còn ở cảm giác đồng nhất của cả thành phố. Các con phố được quy hoạch gọn gàng, xen giữa hàng cọ và những quán espresso kiểu Ý. Xe hơi cổ, bảng hiệu cũ và nhịp sống chậm rãi khiến nơi đây giống như bị “đóng băng thời gian”. Chính sự nguyên bản ấy đã giúp Asmara được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 2017.
Tuy nhiên, vẻ đẹp của Asmara cũng gắn với một lịch sử thuộc địa phức tạp. Nhiều công trình hiện đại tại đây được xây dựng bằng lao động cưỡng bức của người bản địa dưới thời cai trị của Ý. Vì vậy, Asmara vừa là biểu tượng kiến trúc độc đáo, vừa là nơi gợi nhớ những chương lịch sử nhiều tranh cãi của châu Phi thế kỷ 20.
Ngày nay, giữa một thế giới nơi các đô thị hiện đại ngày càng giống nhau, Asmara trở thành trường hợp hiếm hoi: một thành phố châu Phi mang linh hồn của chủ nghĩa hiện đại Ý, nhưng lại có nhịp đập rất riêng của Eritrea. Nơi đây giống như một lát cắt thời gian còn sót lại giữa sa mạc và nắng gió vùng Sừng châu Phi.
