Loài cá này có tên khoa học Scalicus engyceros, thuộc nhóm cá robin biển có giáp (armored searobin). Loài này được mô tả lần đầu vào năm 1872 và trước đây các nhà khoa học đã biết chúng có khả năng “đi”, nhưng chủ yếu dựa trên những đặc điểm quan sát được ở các mẫu vật đã chết. Lần này, các nhà nghiên cứu Trung Quốc có cơ hội quan sát chúng trực tiếp trong môi trường sống tự nhiên.
Scalicus engyceros có cơ thể phủ những tấm xương cứng giống như một lớp áo giáp, khiến chúng trông như sự kết hợp giữa một con cá và một loài giáp xác. Tuy nhiên, điểm đặc biệt nhất nằm ở các tia vây dày và cứng đã biến đổi, giúp chúng chống đỡ cơ thể và di chuyển trên lớp trầm tích dưới đáy biển.
Khi di chuyển, con cá có thể sử dụng các phần phụ này để bước sang hai bên giống một con cua đang bò. Đáng chú ý hơn, nó còn có thể di chuyển ngược về phía sau, tạo nên chuyển động được các nhà nghiên cứu ví như “moonwalk”.
Không chỉ sở hữu những chiếc “chân” kỳ lạ, Scalicus engyceros còn có những phần phụ phân nhánh ở quanh miệng, trông giống một chiếc cào nhỏ. Chúng liên tục quét các phần phụ này trên bề mặt đáy biển trong lúc di chuyển, đôi khi chạm vào những mô đất hoặc tảng đá. Các cấu trúc này được cho là giúp chúng phát hiện thức ăn và nhận biết vật cản.
Hai vây ngực của chúng cũng xòe rộng sang hai bên, có khả năng đóng vai trò giữ thăng bằng khi cơ thể di chuyển trên địa hình không bằng phẳng. Khi cảm thấy bị đe dọa, con cá thậm chí có thể bật lên bằng những cú nhảy giật mạnh để nhanh chóng thoát khỏi nguy hiểm.
Những hành vi kỳ lạ này được ghi lại tại Biển Đông ở độ sâu khoảng 350-500m, nơi áp suất nước có thể cao gấp khoảng 40 lần so với trên mặt biển.
Nhờ công nghệ lặn biển sâu, ngoài Scalicus engyceros, nhóm nghiên cứu còn ghi nhận 2 loài cá robin biển có giáp khác ở khu vực này, trong đó có 6 cá thể Peristedion liorhynchus được phát hiện tại một hẻm núi dưới biển.
Cuộc chạm trán dưới đáy biển cũng hé lộ một đặc điểm đáng chú ý: Scalicus engyceros sở hữu đôi mắt khá lớn, nhưng dường như khả năng nhìn không còn đặc biệt hữu ích trong môi trường tối tăm nơi chúng sinh sống.
Khi tàu lặn tiếp cận, những con cá dường như không phát hiện ra. Tuy nhiên, một con đã hướng một mắt về phía luồng sáng từ tàu lặn trước khi nhanh chóng bơi đi.
Điều này khiến các nhà khoa học đặt câu hỏi liệu loài cá này đã sống trong môi trường tối đủ lâu để hệ thống cảm nhận ánh sáng suy giảm hoàn toàn hay chưa. Một khả năng khác là chúng vẫn thỉnh thoảng di chuyển lên những vùng nước nông hơn, nơi vẫn còn ánh sáng yếu xuyên xuống.
Những phát hiện mới cho thấy đáy biển sâu vẫn còn vô số bí mật chưa được khám phá. Khi công nghệ tàu lặn ngày càng phát triển, việc quan sát trực tiếp những sinh vật sống trong môi trường khắc nghiệt này có thể tiếp tục hé lộ những cách di chuyển và thích nghi mà con người chưa từng biết đến.
