Sao Hỏa vừa bước sang 'năm mới'

Ngày 30/9, Sao Hỏa bắt đầu năm mới, kéo dài gần 687 ngày Trái Đất, với những đặc điểm thời tiết, mùa và lịch sử đặc biệt của hành tinh đỏ.

Một năm trên Sao Hỏa kéo dài gần 687 ngày Trái Đất, tương đương khoảng 22 tháng. Nguyên nhân là hành tinh này nằm xa Mặt Trời hơn, với khoảng cách trung bình gần 228 triệu km, nên cần nhiều thời gian hơn để hoàn thành một vòng quỹ đạo.

ymhg2rv5v6shwcjkhmxmnv-1200-80jpg.jpg
Sao Hỏa mất gần 687 ngày Trái Đất để hoàn thành một vòng quanh Mặt Trời. Ảnh: NASA/JPL/USGS.

Trong khi một năm dài gần gấp đôi, một ngày trên Sao Hỏa lại khá giống Trái Đất. Các nhà khoa học gọi một ngày tại đây là “sol”, kéo dài khoảng 24 giờ 39 phút. Một năm Sao Hỏa có khoảng 668 sol.

Ngày 30/9 không phải một ngày lễ của Sao Hỏa mà là mốc thời gian do con người quy ước. Các nhà khoa học chọn thời điểm mùa xuân bắt đầu ở bán cầu bắc làm ngày đầu tiên của năm mới. Cùng lúc đó, bán cầu nam bước vào mùa thu.

Giống Trái Đất, Sao Hỏa cũng trải qua bốn mùa xuân, hạ, thu và đông do trục quay của hành tinh bị nghiêng. Tuy nhiên, các mùa ở đây không dài bằng nhau.

Nguyên nhân nằm ở quỹ đạo của Sao Hỏa. Đường đi của hành tinh quanh Mặt Trời có dạng elip rõ hơn Trái Đất, vì vậy khoảng cách tới Mặt Trời thay đổi đáng kể trong một năm. Chẳng hạn, mùa xuân ở bán cầu bắc kéo dài khoảng 194 sol, trong khi mùa thu chỉ khoảng 142 sol.

Năm mới vừa bắt đầu được tính là năm thứ 39 trên Sao Hỏa. Tất nhiên, con số này không có nghĩa hành tinh đỏ mới 39 tuổi. Sao Hỏa thực tế đã hình thành cách đây khoảng 4,5 tỷ năm.

Con người chỉ bắt đầu hệ thống đánh số năm Sao Hỏa từ năm 1955. Thời điểm mùa xuân bắt đầu ở bán cầu bắc vào ngày 11/4/1955 được chọn làm ngày đầu tiên của Mars Year 1. Một trận bão bụi lớn quan sát được vào năm 1956 vì thế nằm trong năm đầu tiên của lịch này.

Nếu áp cách tính thời gian trên Sao Hỏa cho con người, tuổi của mỗi người cũng sẽ giảm gần một nửa. Chỉ cần lấy tuổi trên Trái Đất chia cho 1,88. Chẳng hạn, một người 22 tuổi trên Trái Đất sẽ chỉ khoảng 11,7 tuổi nếu tính theo năm Sao Hỏa.

Cách tính ngày trên hành tinh đỏ thậm chí từng ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của các nhà khoa học trên Trái Đất.

Nếu bắt đầu làm việc lúc 9h vào một ngày, hôm sau ca làm có thể bắt đầu khoảng 9h40, rồi 10h20 vào ngày kế tiếp. Chỉ sau một tuần, lịch sinh hoạt đã lệch hơn 4 tiếng so với những người xung quanh.

Các mùa trên Sao Hỏa cũng kéo theo những thay đổi lớn về thời tiết. Trong nửa sau của năm, hành tinh tiến gần Mặt Trời hơn, khiến khí quyển ấm lên và gió dễ cuốn những hạt bụi rất nhỏ khỏi bề mặt.

Khi bay lên cao, các hạt bụi hấp thụ nhiệt rồi truyền một phần nhiệt ra không khí xung quanh. Quá trình này có thể khiến thêm nhiều bụi bị cuốn lên và tạo thành những cơn bão lớn. Trong một số trường hợp, bão bụi có thể lan rộng gần như toàn bộ hành tinh.

bfbz8wx8kgc2ar6z45atrh-1200-80jpg.jpg
Tàu ExoMars Trace Gas Orbiter ghi lại ba cột bụi di chuyển trên bề mặt Sao Hỏa vào năm 2021. Ảnh: ESA/TGO/CaSSIS.

Nhiệt độ trên Sao Hỏa cũng thay đổi mạnh giữa ngày và đêm. Vào một ngày mùa hè, nhiệt độ không khí lúc giữa trưa có thể đạt khoảng 0°C nhưng giảm xuống khoảng -60°C khi đêm đến. Trong những đêm mùa đông lạnh nhất, nhiệt độ có thể xuống tới khoảng -110°C.

Sao Hỏa còn có những hiện tượng thời tiết lặp lại theo mùa. Một trong số đó là đám mây băng kéo dài xuất hiện gần núi lửa Arsia Mons. Đám mây này có thể kéo dài tới khoảng 1.800 km và thường quay trở lại vào cùng một giai đoạn trong mỗi năm Sao Hỏa.

Theo lịch hiện tại, Sao Hỏa sẽ bước sang năm thứ 40 vào ngày 17/8/2028.

Chờ đón nhật thực toàn phần dài nhất thế kỷ, kéo dài hơn 6 phút

Ngày 2/8/2027, Mặt Trăng sẽ che khuất hoàn toàn Mặt Trời trong tối đa 6 phút 23 giây, tạo nên một trong những nhật thực đáng chú ý nhất thế kỷ.

Nhật thực toàn phần xảy ra khi Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời, khiến Mặt Trăng che khuất hoàn toàn đĩa Mặt Trời trong một khoảng thời gian ngắn. Hiện tượng năm 2027 sẽ được quan sát rõ nhất dọc theo một dải hẹp chạy từ Bắc Phi, qua khu vực Địa Trung Hải, đến bán đảo Arab và vùng Sừng châu Phi.

Dải này sẽ đi qua nhiều địa điểm nổi tiếng như thành phố Cádiz của Tây Ban Nha, Tangier ở Morocco, Benghazi của Libya và Mecca. Tuy nhiên, nơi có thời gian nhật thực toàn phần đạt cực đại sẽ là Luxor, Ai Cập. Tại đây, Mặt Trời dự kiến bị che khuất hoàn toàn trong khoảng 6 phút 23 giây.

Phát hiện tín hiệu từ ngoại hành tinh cách chúng ta 63 năm ánh sáng

Những đợt sóng vô tuyến lặp lại từ Beta Pictoris b đã giúp các nhà thiên văn lần đầu trực tiếp đo từ trường của một ngoại hành tinh.

Cách Trái Đất hơn 63 năm ánh sáng, một hành tinh khổng lồ đang liên tục phát những đợt sóng vô tuyến vào không gian.

Các tín hiệu ngắn xuất hiện rồi biến mất, sau đó lại lặp lại. Khi nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard & Smithsonian và Đại học Oregon lần theo nguồn phát, họ xác định chúng không đến từ ngôi sao ở trung tâm hệ mà từ một hành tinh quay xung quanh.

[GALLERY] 'Cá mập' giữa vũ trụ và loạt ảnh thiên văn đẹp nhất năm 2026

Từ những tinh vân xa xôi đến cực quang rực sáng, loạt ảnh chiến thắng cuộc thi nhiếp ảnh hé lộ vẻ đẹp kỳ ảo của bầu trời qua ống kính nhiếp ảnh gia.

insight-investment-astronomy-photographer-of-the-year-2019-exhibition-5-c-national-maritime-museum-london-9c4754f-scaled-e1597311606728jpg.jpg
Những tác phẩm chiến thắng ZWO Astronomy Photographer of the Year 2026 vừa được Đài quan sát Hoàng gia Greenwich công bố. Bước sang năm thứ 18, đây được xem là cuộc thi nhiếp ảnh thiên văn lớn nhất thế giới, quy tụ những bức ảnh ấn tượng về vũ trụ từ các nhiếp ảnh gia trên khắp thế giới.
images.jpg
Đây là những tác phẩm nổi bật được vinh danh ở các hạng mục của cuộc thi năm nay, ghi lại nhiều cảnh tượng khác nhau trên bầu trời, từ các tinh vân xa xôi, cực quang, Mặt Trời, Mặt Trăng đến những hành tinh trong Hệ Mặt Trời.

Đọc nhiều nhất

Tin mới