Đầu tư công và hoạt động đấu thầu mua sắm từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước luôn đóng vai trò là đòn bẩy quan trọng để phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội tại các địa phương. Chính vì tầm quan trọng đó, pháp luật về đấu thầu qua các thời kỳ, đặc biệt là Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 cùng các Luật sửa đổi, bổ sung mới nhất, luôn đặt bốn nguyên tắc cơ bản lên hàng đầu: Cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Trong đó, hiệu quả kinh tế thường được lượng hóa thông qua tỷ lệ tiết kiệm ngân sách sau mỗi phiên đấu thầu. Một gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm cao chứng tỏ chủ đầu tư đã tạo ra được môi trường cạnh tranh lành mạnh, qua đó lựa chọn được nhà thầu cung cấp dịch vụ, công trình tốt nhất với chi phí tối ưu nhất cho Nhà nước.

Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai tại cơ sở, bức tranh đấu thầu không phải lúc nào cũng thể hiện rõ nét tính cạnh tranh này, đặc biệt là tại các gói thầu áp dụng hình thức "Chỉ định thầu" hoặc "Chỉ định thầu rút gọn". Việc chủ đầu tư đàm phán, thương thảo trực tiếp với một nhà thầu duy nhất đôi khi dẫn đến hiện tượng giá trúng thầu "vừa vặn" một cách tuyệt đối với giá gói thầu được phê duyệt, khiến tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách rơi xuống mức 0%. Gói thầu số 05 thuộc công trình Sửa chữa, nâng cấp, đầu tư hệ thống chiếu sáng công cộng tại xã Vĩnh Hảo, tỉnh Lâm Đồng là một trường hợp tiêu biểu mang đầy đủ các đặc điểm của việc chỉ định thầu rút gọn cùng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách đạt 0%.

Theo dữ liệu hồ sơ công khai trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và các văn bản pháp lý liên quan, ngày 02/4/2026, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hảo đã ký Quyết định số 221/QĐ-UBND phê duyệt Báo cáo kinh tế kỹ thuật công trình Sửa chữa, nâng cấp, đầu tư hệ thống chiếu sáng công cộng, xã Vĩnh Hảo. Dự án có tổng mức đầu tư là 1.997.643.440 đồng, sử dụng nguồn vốn từ Quyết định số 2899/QĐ-UBND ngày 31/12/2025 của UBND tỉnh Lâm Đồng và Quyết định số 479/QĐ-UBND ngày 31/12/2025 của UBND xã Vĩnh Hảo.

Tiếp đó, vào ngày 10/4/2026, Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Hảo ký ban hành Quyết định số 44/QĐ-KT phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho Gói thầu số 05: Xây lắp toàn bộ công trình. Đơn vị được xướng tên trúng thầu là Công ty TNHH Đầu tư Phát Đạt (có mã số doanh nghiệp là 3401217125, địa chỉ đăng ký kinh doanh tại xã Vĩnh Hảo, tỉnh Lâm Đồng).

Chi tiết đáng chú ý nhất trong hồ sơ quyết định phê duyệt chính là con số tài chính. Cụ thể, giá gói thầu số 05 được phê duyệt trước đó tại Quyết định số 41/QĐ-KT ngày 06/4/2026 là 1.728.050.312 đồng. Qua quá trình chỉ định thầu, giá trúng thầu của Công ty TNHH Đầu tư Phát Đạt cũng được chốt đúng ở mức 1.728.050.312 đồng. Như vậy, thông qua hoạt động lựa chọn nhà thầu, nguồn vốn đầu tư công của tỉnh Lâm Đồng và xã Vĩnh Hảo phân bổ cho dự án này không tiết kiệm được bất kỳ đồng nào. Tỷ lệ tiết kiệm ở mức 0%.

Dưới góc nhìn khách quan, việc giá trúng thầu bằng với giá dự toán không đồng nghĩa với việc vi phạm pháp luật, bởi các chi phí cấu thành nên gói thầu có thể đã được đơn vị tư vấn tính toán rất sát với thực tế biến động vật giá thị trường. Tuy nhiên, đối với một gói thầu xây lắp có giá trị lên tới hơn 1,7 tỷ đồng, việc không giảm giá được đồng nào trong quá trình thương thảo hợp đồng đặt ra dấu hỏi lớn về việc đàm phán nhằm đảm bảo nguyên tắc hiệu quả kinh tế, tiết kiệm ngân sách cho nhà nước.

Sau khi Báo cáo kinh tế kỹ thuật được duyệt vào ngày 02/4/2026, ngày 06/4/2026, Quyết định số 41/QĐ-KT phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu đã được ban hành. Tại Quyết định này, Gói thầu số 05 được ấn định hình thức "Chỉ định thầu rút gọn" với thời gian tổ chức lựa chọn nhà thầu là 15 ngày, bắt đầu từ Quý II/2026.

Chỉ 4 ngày sau khi Kế hoạch lựa chọn nhà thầu được ký, vào ngày 10/4/2026, Quyết định số 44/QĐ-KT phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu đã chính thức được ký duyệt để giao trọng trách thi công cho Công ty TNHH Đầu tư Phát Đạt.

Hồ sơ năng lực nhà thầu và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư

Tìm hiểu về đơn vị thi công, dữ liệu trích xuất cho thấy Công ty TNHH Đầu tư Phát Đạt (MSDN: 3401217125) có trụ sở đóng trên địa bàn xã Vĩnh Hảo, tỉnh Lâm Đồng. Việc ưu tiên sử dụng nhà thầu địa phương cho các dự án quy mô nhỏ, có tính chất đơn giản là một bước đi hợp lý, giúp chủ đầu tư thuận tiện hơn trong việc giám sát, đồng thời tạo điều kiện cho nhà thầu giảm thiểu chi phí di chuyển, huy động nhân công nhanh chóng.

Mặc dù vậy, khi đối chiếu lịch sử tham gia đấu thầu trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, thông tin về bề dày kinh nghiệm của doanh nghiệp này lại tương đối khiêm tốn. Trước gói thầu xây lắp chiếu sáng trị giá hơn 1,7 tỷ đồng này, hồ sơ điện tử ghi nhận công ty từng có quan hệ dự thầu với một đơn vị mời thầu là Công ty Nhiệt điện Vĩnh Tân - Chi nhánh Tổng công ty Phát điện 3, tham gia 1 gói thầu nhưng không trúng thầu. Pháp luật hoàn toàn không cấm các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, doanh nghiệp mới thành lập tham gia thực hiện các dự án của Nhà nước nếu họ chứng minh được đủ năng lực. Tuy nhiên, với một lịch sử trúng thầu chưa thực sự nổi bật trên hệ thống điện tử, việc doanh nghiệp được lựa chọn qua hình thức chỉ định thầu rút gọn tất yếu sẽ khiến dư luận đặt ra câu hỏi về các tiêu chí đánh giá năng lực kinh nghiệm, năng lực tài chính mà Phòng Kinh tế xã Vĩnh Hảo đã áp dụng trong quá trình thẩm định.

Trao đổi về vấn đề này dưới góc độ chuyên gia pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích bài bản: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các Luật sửa đổi, bổ sung gồm Luật số 57/2024/QH15, Luật số 90/2025/QH15 đã thiết lập một hành lang pháp lý rất vững chắc nhằm bảo vệ nguồn vốn Nhà nước. Các quy định hiện hành giao quyền chủ động rất lớn cho Chủ đầu tư trong việc quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, bao gồm cả chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu nằm trong hạn mức quy định. Thế nhưng, quyền hạn luôn phải song hành với trách nhiệm giải trình minh bạch."

Luật sư Nguyễn Văn Lập nhấn mạnh thêm: "Theo tinh thần của Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Thông tư 79/2025/TT-BTC, việc áp dụng quy trình rút gọn không có nghĩa là được phép bỏ qua hoặc làm sơ sài bước đánh giá năng lực nhà thầu. Chủ đầu tư vẫn phải đảm bảo đơn vị được chọn có đủ điều kiện về tài chính, kỹ thuật để thực hiện dự án tốt nhất. Đặc biệt, từ ngày 01/7/2025, Việt Nam đã thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, trong đó địa bàn tỉnh Lâm Đồng áp dụng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, không còn cấp huyện. Do đó, ngân sách trực tiếp rót về cấp xã sẽ gia tăng. Sự giám sát của cộng đồng, báo chí đối với việc sử dụng vốn tại cấp cơ sở như xã Vĩnh Hảo càng trở nên cần thiết để ngăn ngừa lãng phí, thất thoát."