Động thái gần đây của Azerbaijan mua 40 máy bay chiến đấu JF-17 Thunder Block III từ Pakistan – một thỏa thuận lớn trị giá khoảng 4,6 tỷ đô la – đã thu hút sự chú ý mạnh mẽ khắp khu vực Nam Caucasus. Việc mua sắm này đánh dấu một bước ngoặt lớn so với sự phụ thuộc trước đây của Baku vào các phi đội MiG-29 và Su-25 cũ kỹ từ thời Liên Xô.

Cán cân thay đổi

Khi những máy bay chiến đấu hiện đại này đi vào hoạt động và quan hệ quân sự giữa Baku và Islamabad được tăng cường, các chuyên gia coi thỏa thuận này là sự thay đổi mạnh mẽ nhất trong cán cân sức mạnh không quân khu vực kể từ cuộc chiến Nagorno-Karabakh năm 2020.

Đáp lại, Armenia đã nhanh chóng đẩy mạnh việc đánh giá lại chiến lược quốc phòng quốc gia của mình. Vượt qua những phản đối ngoại giao thông thường, chính phủ Armenia đang tích cực nâng cấp trang thiết bị quân sự và tăng cường hệ thống phòng không.

Đáng chú ý nhất, Yerevan đang tích cực đa dạng hóa các liên minh an ninh, dần thoát khỏi sự phụ thuộc lịch sử vào Moscow, đặc biệt là khi nguồn cung cấp quân sự từ Nga giảm sút do cuộc xung đột đang diễn ra ở Ukraine.

Các chuyên gia an ninh ở Armenia chỉ ra sự hợp tác quân sự ngày càng sâu rộng giữa Azerbaijan, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan như một trục chiến lược mới mạnh mẽ sẽ định hình tương lai của khu vực. Trong khi Ankara cung cấp công nghệ chiến trường đáng kể trong các cuộc đụng độ năm 2020, Islamabad đã cung cấp sự hỗ trợ chính trị kiên định.

Việc tích hợp gần đây các máy bay chiến đấu tiên tiến của Pakistan, được trưng bày trong các cuộc tập trận quân sự chung gần đây như cuộc tập trận "Indus Shield Alpha", được coi là bằng chứng cụ thể về một liên minh quốc phòng ba bên đang vững chắc.

Việc mua sắm JF-17 Block III mang lại cho Azerbaijan một lợi thế công nghệ lớn. Máy bay này được trang bị hệ thống điện tử hàng không hiện đại, radar mảng quét điện tử chủ động (AESA) có khả năng cao và tích hợp với tên lửa không đối không tầm xa PL-15 mạnh mẽ do Trung Quốc sản xuất.

Đa dạng đối tác ngoài Nga

Nhận thấy rằng việc cạnh tranh máy bay với Azerbaijan sẽ gây áp lực rất lớn lên ngân sách quốc gia, Armenia đã chuyển hướng chiến lược sang xây dựng một mạng lưới phòng không mặt đất hùng mạnh.

Một trụ cột của chiến lược mới này là sự mở rộng nhanh chóng và chưa từng có tiền lệ về quan hệ quốc phòng với Ấn Độ. Chỉ trong một thời gian ngắn, Ấn Độ đã nhanh chóng trở thành nhà cung cấp thiết bị quân sự hàng đầu cho Armenia, chiếm gần 2 tỷ đô la trong các thỏa thuận quốc phòng kể từ năm 2020.

Các hợp đồng này bao gồm hệ thống phóng tên lửa đa nòng Pinaka, radar định vị vũ khí Swathi và mạng lưới tên lửa phòng không (SAM) tiên tiến Akash, bắt đầu được giao hàng vào năm 2024.

Các chỉ huy quân sự Armenia dự định tích hợp các nền tảng của Ấn Độ này vào một hệ thống phòng không đa tầng, bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng khỏi máy bay không người lái và máy bay phản lực tấn công.

Việc tập trung vào các hệ thống phòng không này cho thấy một phương pháp tính toán nhằm vô hiệu hóa lực lượng không quân chiến đấu vượt trội của đối phương bằng lớp phủ tên lửa phòng không dày đặc.

Thay vì cố gắng thiết lập quyền kiểm soát hoàn toàn bầu trời, mục tiêu của Armenia là làm cho bất kỳ cuộc xâm nhập trên không nào của đối phương trở nên cực kỳ nguy hiểm và tốn kém đối với các phi công chiến đấu tấn công.

Đồng thời, sự chú ý vẫn tập trung vào phi đội máy bay chiến đấu hạng nặng Su-30SM hiện tại của Armenia. Mặc dù những chiếc máy bay này hiện là vũ khí tấn công mạnh nhất trong Không quân Armenia, các nhà bình luận quân sự nhấn mạnh rằng cần phải nâng cấp công nghệ toàn diện trong thời gian tới để duy trì khả năng cạnh tranh trước các khí tài mới được nước láng giềng trang bị.

Ấn Độ nổi lên như là đối tác phù hợp nhất

Trong giới chiến lược Armenia, đang có cuộc tranh luận về việc hợp tác với New Delhi để hiện đại hóa những máy bay này. Vì Ấn Độ vận hành và tùy chỉnh rất nhiều phi đội Su-30MKI khổng lồ của riêng mình.

Các nhà phân tích tin rằng chuyên môn của Ấn Độ trong lĩnh vực điện tử hàng không, tác chiến điện tử và tích hợp vũ khí có thể cung cấp một lộ trình nâng cấp lý tưởng cho các máy bay Sukhoi của Armenia.

Nhìn rộng hơn, học thuyết quốc phòng tổng thể của Armenia đã trải qua một sự thay đổi cơ bản. Bị cản trở bởi việc thiếu sự hỗ trợ từ Moscow trong các cuộc xung đột lãnh thổ gần đây, Yerevan đang tích cực từ bỏ sự phụ thuộc lịch sử vào các đảm bảo an ninh của Nga.

Để lấp đầy khoảng trống đó, chính phủ Armenia đã thiết lập quan hệ đối tác quân sự mạnh mẽ với các quốc gia như Pháp và Ấn Độ, thể hiện rõ qua các chuyến thăm cấp cao của lãnh đạo quân đội Ấn Độ tới Yerevan vào đầu năm 2026.

Thông qua các liên minh mới này, Armenia đang có được các hệ thống radar hiện đại, pháo binh chính xác và khả năng phòng không mạnh mẽ. Đối với Ấn Độ, sự thay đổi trong chính sách của Armenia đã mở ra những cơ hội béo bở cho ngành sản xuất quốc phòng đang phát triển của nước này.

Cuối cùng, cục diện quân sự đang thay đổi ở Nam Caucasus không chỉ được quyết định bởi việc cung cấp các máy bay chiến đấu mới; mà còn được thúc đẩy bởi các liên minh địa chính trị hoàn toàn mới.

Trong khi Azerbaijan củng cố tam giác quốc phòng của mình với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, Armenia đang tích cực cân bằng cán cân bằng cách tăng cường các mối quan hệ chiến lược và quân sự với Pháp và Ấn Độ.