Nhiều cơ quan truyền thông quốc tế đồng loạt đưa tin, Saudi Arabia đang tiến hành đàm phán một thương vụ trị giá khoảng 6 tỷ USD nhằm mua sắm tiêm kích JF-17 Thunder, dòng máy bay chiến đấu hạng nhẹ do Trung Quốc và Pakistan hợp tác phát triển, để trang bị cho Không quân Hoàng gia Saudi Arabia (RSAF).

Theo Reuters, dẫn lời hai nguồn tin Pakistan, trong đó có một nguồn khẳng định JF-17 hiện là “lựa chọn ưu tiên hàng đầu” của Riyadh. Đáng chú ý, một phần số máy bay này được lắp ráp theo giấy phép và sản xuất một phần tại Pakistan, và phương án giao máy bay đang được xem như cách để Islamabad hoàn trả một phần các khoản vay tài chính từ Saudi Arabia.

Theo cấu trúc thỏa thuận đang được thảo luận, 4 tỷ USD sẽ được sử dụng để bù trừ các khoản vay, trong khi Bộ Quốc phòng Saudi Arabia chi thêm 2 tỷ USD nhằm hoàn tất chi phí mua sắm. Thương vụ này diễn ra không lâu sau khi Riyadh và Islamabad ký hiệp ước hợp tác quốc phòng chiến lược vào tháng 9/2025, đồng thời song song với việc Saudi Arabia vẫn đang đàm phán mua tiêm kích tàng hình F-35A của Mỹ.

Bài toán vai trò và mô hình “cao – thấp”

Việc Saudi Arabia cân nhắc mua JF-17 đã khiến giới phân tích đặt ra nhiều câu hỏi về vai trò thực tế của dòng tiêm kích hạng nhẹ này trong RSAF. Hiện nay, không quân Saudi Arabia không vận hành bất kỳ dòng tiêm kích một động cơ nào, cũng như không sở hữu máy bay chiến đấu hạng nhẹ tương đương để JF-17 có thể thay thế trực tiếp.

Một khả năng được nhắc tới là JF-17 sẽ được sử dụng để thành lập các trung đoàn phòng không mới, đảm nhiệm nhiệm vụ đánh chặn và trực chiến, giảm tải cho các tiêm kích hạng nặng. Phiên bản JF-17 Block 3 được đánh giá sở hữu trình độ điện tử hàng không thế hệ “4+”, với radar AESA hiện đại và hệ thống tác chiến điện tử tiên tiến.

So với Tornado và Eurofighter Typhoon – hai dòng tiêm kích đang phục vụ trong RSAF – JF-17 Block 3 được nhiều chuyên gia nhận định là hiện đại hơn về điện tử và tên lửa, trong khi Tornado và Eurofighter bị cho là được Saudi Arabia mua chủ yếu vì yếu tố chính trị, hơn là hiệu quả tác chiến thuần túy.

Trong khi đó, F-15SA, tiêm kích hạng nặng do Mỹ cung cấp, vẫn là xương sống sức mạnh không quân Saudi Arabia. Tuy nhiên, dòng máy bay này có chi phí vận hành và bảo dưỡng rất cao, đòi hỏi hậu cần phức tạp. Ngược lại, JF-17 được đánh giá là một trong những tiêm kích dễ bảo dưỡng và tiết kiệm nhất thế giới, phù hợp cho trực chiến thường xuyên.

Giới phân tích cho rằng Saudi Arabia có thể xây dựng mô hình “cao – thấp” (high–low mix), trong đó F-15SA đảm nhiệm nhiệm vụ ưu thế trên không và tấn công tầm xa, còn JF-17 Block 3 đảm trách phòng không, đánh chặn và tuần tra, tạo nên sự bổ trợ hiệu quả.

Lá bài chiến lược ngoài phương Tây và sức ép chính trị

Một trong những lợi thế chiến lược lớn nhất của JF-17 đối với Saudi Arabia nằm ở mức độ độc lập với chuỗi kiểm soát phương Tây. Các tiêm kích do Mỹ và Anh cung cấp cho RSAF chịu sự kiểm soát chặt chẽ về mã nguồn, linh kiện và bảo dưỡng, điều có thể trở thành đòn bẩy chính trị trong các tình huống căng thẳng.

Trong bối cảnh đó, JF-17 Block 3 có thể đóng vai trò như một năng lực phòng không dự phòng, giúp Saudi Arabia duy trì khả năng tác chiến ngay cả khi chuỗi cung ứng phương Tây bị gián đoạn. Đặc biệt, JF-17 được trang bị tên lửa không đối không PL-15 và PL-10, được đánh giá vượt trội so với AIM-120C và AIM-9X hiện đang trang bị cho F-15 Saudi Arabia về tầm bắn và khả năng tác chiến ngoài tầm nhìn.

Tuy nhiên, khả năng Saudi Arabia đưa JF-17 vào vai trò tuyến đầu vẫn còn bỏ ngỏ. Là quốc gia nhập khẩu vũ khí lớn nhất thế giới, Riyadh từ lâu chịu áp lực chính trị mạnh mẽ từ phương Tây nhằm duy trì sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp Mỹ – châu Âu, vốn coi thị trường Saudi Arabia là nguồn sống chiến lược cho ngành công nghiệp quốc phòng.

Trong bối cảnh đó, một phương án thỏa hiệp được nhắc đến là Saudi Arabia có thể ưu tiên mua biến thể JF-17B hai chỗ ngồi. Phiên bản này vừa đóng vai trò máy bay huấn luyện nâng cao, vừa có thể đảm nhiệm nhiệm vụ đánh chặn phòng không khi cần thiết. Hệ thống điện tử của JF-17 được cho là phát triển dựa trên nền tảng của tiêm kích tàng hình J-20, giúp phi công Saudi Arabia làm quen với trình độ tác chiến tiệm cận thế hệ 5, tương thích với F-15SA và tương lai là F-35A.