Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, Công ty TNHH Xây lắp Thiên Anh (Mã số thuế: 3401155503, địa chỉ đăng ký kinh doanh tại Thôn 6, xã Hàm Tân, tỉnh Lâm Đồng) đang trở thành một cái tên "quen mặt" trong các dự án đầu tư công quy mô vừa và nhỏ tại khu vực. Dữ liệu lịch sử đấu thầu cho thấy một bức tranh tài chính và năng lực dự thầu vô cùng nhạy bén của doanh nghiệp này, đặc biệt là tại địa bàn xã Tân Minh.

Thế nhưng, đằng sau hàng loạt gói thầu được ký kết nhanh chóng thông qua hình thức chỉ định thầu, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách nhà nước lại ở mức rất thấp, đặt ra những câu hỏi về tính cạnh tranh, sự công bằng và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư trong bối cảnh kỷ cương đấu thầu đang được siết chặt.

Chuỗi trúng thầu "bách phát bách trúng" qua hình thức chỉ định thầu

Đi sâu vào dữ liệu đấu thầu của Công ty TNHH Xây lắp Thiên Anh, có thể thấy mối quan hệ "hợp tác" đặc biệt hiệu quả giữa doanh nghiệp này và Văn phòng HĐND&UBND xã Tân Minh. Tính đến thời điểm khảo sát (tháng 5/2026), nhà thầu này đã tham gia và trúng tuyệt đối 6/6 gói thầu tại đây, với tổng giá trị trúng thầu lên tới hơn 6,2 tỷ đồng. Điểm chung của các gói thầu này là đều được giao cho Xây lắp Thiên Anh qua hình thức "chỉ định thầu".

Có thể điểm mặt hàng loạt quyết định chỉ định thầu "thần tốc" được Văn phòng HĐND&UBND xã Tân Minh phê duyệt cho Xây lắp Thiên Anh ngay từ đầu năm 2026. Cụ thể, tại Gói thầu số 04: Thi công xây lắp toàn bộ công trình Xây dựng nhà để xe UBND xã Tân Minh, doanh nghiệp này được chỉ định thầu với quy trình gọn nhẹ. Tương tự, tại Gói thầu số 04: Xây lắp toàn bộ công trình Sửa chữa tường rào, mở rộng nhà để xe và làm mới nhà vệ sinh tại Trụ sở nhà làm việc Đảng ủy xã Tân Minh, Xây lắp Thiên Anh tiếp tục ẵm trọn gói thầu với giá trị hơn 1,11 tỷ đồng.

Không dừng lại ở đó, nhà thầu này tiếp tục bứt phá khi nhận chỉ định thầu tại Gói thầu số 04: Sửa chữa, nâng cấp phòng họp Ban Thường vụ, khu nhà làm việc các cơ quan tham mưu, giúp việc và khuôn viên sân vườn Đảng ủy xã Tân Minh với giá trị lên tới hơn 1,65 tỷ đồng. Lĩnh vực cung cấp thiết bị cũng không thoát khỏi tay Xây lắp Thiên Anh khi doanh nghiệp này tiếp tục được chỉ định thực hiện Gói thầu số 08: Thi công cung cấp và lắp đặt thiết bị công trình Sửa chữa, cải tạo Trung tâm học tập cộng đồng thành Trung tâm phục vụ hành chính công với giá trị 657.650.000 đồng.

Việc một doanh nghiệp liên tục được "chọn mặt gửi vàng" để thi công hàng loạt dự án hạ tầng cơ sở và cung cấp thiết bị của cùng một chủ đầu tư trong thời gian ngắn là một dấu hiệu cần làm rõ. Mặc dù pháp luật cho phép chỉ định thầu trong một số trường hợp cụ thể nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án, nhưng việc áp dụng hình thức này có nguy cơ triệt tiêu tính cạnh tranh, dẫn đến nguy cơ khép kín trong đầu tư công.

Tỷ lệ tiết kiệm 2,1%: Ngân sách nhà nước đã được tối ưu?

Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các văn bản hướng dẫn hiện hành luôn đề cao mục tiêu cốt lõi: Cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế ở đây được đo lường trực tiếp thông qua tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước sau mỗi gói thầu. Tuy nhiên, theo dữ liệu trích xuất từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, tỷ lệ giá trúng thầu so với giá dự toán của Công ty TNHH Xây lắp Thiên Anh tại Văn phòng HĐND&UBND xã Tân Minh lên tới 97,9%. Điều này đồng nghĩa, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách trung bình qua 6 gói thầu chỉ đạt 2,1%.

Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải thực hiện nghiêm các quy định về phòng, chống lãng phí và tiết kiệm trong toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu. Đặc biệt, Công văn 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính đã thiết lập "kỷ cương thép", yêu cầu thực hiện nghiêm mức tiết kiệm tối thiểu 5% đối với gói thầu xây lắp quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP (áp dụng cho các gói thầu xây lắp chỉ định thầu có tính chất tương tự gói thầu đấu thầu thành công trong 5 năm). Đối với các gói thầu chỉ định thầu khác, chủ đầu tư buộc phải chủ động đàm phán, thương thảo mức tiết kiệm phù hợp để bảo vệ nguồn vốn nhà nước.

Với mức tiết kiệm 2,1%, dư luận đặt câu hỏi: Quá trình thương thảo hợp đồng giữa Văn phòng HĐND&UBND xã Tân Minh và Công ty TNHH Xây lắp Thiên Anh đã diễn ra như thế nào? Chủ đầu tư đã thực sự nỗ lực đàm phán để cắt giảm chi phí, tối ưu hóa ngân sách hay chỉ là một bước thủ tục hành chính "cho có lệ" để hợp thức hóa hồ sơ? Việc tỷ lệ tiết kiệm quá thấp tại các gói thầu trăm triệu, hàng tỷ đồng đang đi ngược lại với tinh thần chỉ đạo quyết liệt về chống lãng phí trong kỷ nguyên hành chính mới.

Trách nhiệm giải trình không thể đùn đẩy

Phân tích dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đưa ra quan điểm: "Hệ thống pháp luật đấu thầu năm 2026, đặc biệt là Luật sửa đổi số 90/2025/QH15 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP, đã phân cấp mạnh mẽ quyền tự chủ cho các địa phương, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu cực kỳ khắt khe về trách nhiệm giải trình. Việc một nhà thầu trúng liên tiếp 6 gói chỉ định thầu tại một xã với mức tiết kiệm 2,1% là một số liệu thống kê 'biết nói', bộc lộ dấu hiệu đáng ngại về tính minh bạch. Cơ quan chức năng có thẩm quyền cần đưa các dự án này vào diện giám sát. Chủ đầu tư không thể vin vào lý do đẩy nhanh tiến độ để dễ dãi trong việc lựa chọn nhà thầu, gây thiệt thòi cho ngân sách."

Cũng theo Luật sư Lập, Chỉ thị 12/CT-TTg quy định rõ người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý. Mọi biểu hiện đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, để phát sinh cơ chế "xin - cho" hoặc dễ dãi trong khâu thẩm định giá, thương thảo hợp đồng đều sẽ bị xử lý nghiêm minh theo nguyên tắc "không có vùng cấm".

Việc hàng tỷ đồng ngân sách đầu tư công tại xã Tân Minh chảy vào túi doanh nghiệp qua khe cửa hẹp "chỉ định thầu" với tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt đòi hỏi các cơ quan chức năng có thẩm quyền cần sớm vào cuộc giám sát, kiểm tra, làm rõ hồ sơ năng lực thực sự của Xây lắp Thiên Anh, cũng như tính minh bạch trong các quyết định phê duyệt của chủ đầu tư.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Góc khuất năng lực thi công và những dấu hỏi về minh bạch hồ sơ