Cây bần thuộc chi Sonneratia, một nhóm cây ngập mặn đặc trưng của các vùng cửa sông và bờ biển nhiệt đới. Chi này hiện được ghi nhận gồm khoảng năm loài, phân bố từ Đông Phi qua khu vực Malesia, miền bắc Australia đến Tây Thái Bình Dương. Những cây bần có thể cao tới khoảng 20m và thường sở hữu hệ thống rễ ngang cùng những chiếc rễ thở (pneumatophore) mọc dựng lên khỏi mặt đất.
Ảnh: tropical.theferns
Nhìn từ xa, rễ bần có thể khiến cả bãi bùn trông như được phủ đầy những chiếc cọc nhỏ. Nhưng đó không phải những cấu trúc vô dụng. Đất bùn ngập nước của rừng ngập mặn thường nghèo oxygen, khiến hệ thống rễ nằm dưới đất gặp khó khăn trong việc hô hấp. Những rễ thở của Sonneratia vươn lên không khí, với các lỗ nhỏ gọi là lenticel, giúp trao đổi khí. Ở một số loài, chúng có thể cao tới khoảng 3m, dù thông thường thấp hơn nhiều.
Cây bần còn phải đối phó với một vấn đề khác: muối. Không giống những loài cây thông thường, Sonneratia có khả năng hạn chế lượng muối đi vào hệ thống dẫn nước thông qua các mô ở rễ. Nghiên cứu trên Sonneratia caseolaris cho thấy lớp mô ngoài của rễ đóng vai trò quan trọng trong việc loại trừ muối, trong khi những thay đổi về cấu trúc tế bào giúp cây thích nghi với môi trường có độ mặn khác nhau.
Ảnh: powo.science.kew
Một trong những loài nổi tiếng nhất là bần chua (Sonneratia caseolaris). Loài này có khả năng sống ở cả môi trường nước mặn và nước ngọt, thường đóng vai trò là loài tiên phong trong hệ sinh thái rừng ngập mặn. Quả tròn, màu xanh, với các lá đài hình ngôi sao đặc trưng, khiến nó còn được gọi là “mangrove apple” – táo rừng ngập mặn.
Ảnh: EyeShenzhen
Những bông hoa bần cũng khá đặc biệt. Chúng thường có màu trắng hoặc hồng nhạt, với rất nhiều nhị; ở một số loài, hoa nở vào ban đêm và trở thành nguồn thức ăn cho các loài động vật hoạt động về đêm. Sau đó, những quả bần hình cầu phát triển và rơi xuống môi trường bùn nước, nơi hạt có thể tiếp tục chu kỳ sống.
Nhưng giá trị của cây bần không chỉ nằm ở khả năng sống sót. Giống những cây ngập mặn khác, chúng góp phần giữ trầm tích, tạo nơi cư trú và vùng ươm cho nhiều sinh vật ven biển, đồng thời giúp hệ sinh thái cửa sông chống chịu trước những tác động của sóng, thủy triều và xói lở.
Vì thế, mỗi cây bần có thể được xem như một công trình sinh học kỳ lạ: rễ vừa neo cây xuống bùn, vừa “thở”; thân cây chịu nước mặn; còn toàn bộ hệ thống biến một vùng đất tưởng như quá khắc nghiệt thành nơi sự sống có thể phát triển.
![[GALLERY] Khám phá ngôi chùa Khmer dát vàng đang 'hot' nhất Trà Vinh](https://cdn.kienthuc.net.vn/images/FKLw_UkVCjhxVDF9UD1gxUg8Bj3ePuYZzTyMArOwHT-oKPJW2r25VhDtpqN6S2yA-6MNmn02QPzpM7GW6Q5WvA/tra-vinh-ava.jpg.avif)
