Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, trong tiến trình cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả đầu tư công hiện nay, việc thiết lập cơ chế giám sát nhiều lớp và rạch ròi trách nhiệm giải trình là điều kiện tiên quyết để bảo vệ dòng vốn ngân sách. Pháp luật đấu thầu hiện hành đã phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho các cấp cơ sở tự chủ quyết định mua sắm, đầu tư công ích.

Tuy nhiên, đi kèm với sự linh hoạt đó là yêu cầu kiểm soát quyền lực vô cùng khắt khe nhằm triệt tiêu hoàn toàn các hiện tượng lợi ích nhóm, hạn chế cạnh tranh hoặc tạo kẽ hở "thân hữu". Thực tế ghi nhận tại một số dự án giao thông nông thôn tại xã Sông Lũy (tỉnh Lâm Đồng) đang bộc lộ những điểm mờ pháp lý nghiêm trọng, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan thanh tra chuyên ngành để làm rõ trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cơ quan phê duyệt.

Bóc tách điểm mờ pháp lý vừa đá bóng vừa thổi còi tại dự án đường Tú Sơn

Dựa trên tài liệu hồ sơ quản lý thầu, tâm điểm chú ý đổ dồn vào Dự án Bê tông hóa tuyến đường khu dân cư thôn Tú Sơn, xã Sông Lũy do Phòng Kinh tế xã Sông Lũy làm chủ đầu tư. Quy trình lựa chọn nhà thầu tại dự án này ghi nhận chuỗi phê duyệt giao trọn gói nhiều hạng mục quan trọng cho cùng một doanh nghiệp. Cụ thể, tại Gói thầu số 04: Xây lắp toàn bộ công trình, Phòng Kinh tế xã Sông Lũy đã áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn, phê duyệt cho Công ty TNHH Kiến trúc Xây dựng A1 trúng thầu sát nút với giá trị trúng thầu trùng khít hoàn toàn 100% với giá dự toán được duyệt là 1.229.592.572 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm chi ngân sách bằng đúng 0%.

Điều đáng nói nằm ở khâu thiết lập cơ chế kiểm soát chất lượng công trình sau đó. Theo Quyết định số 59/QĐ-PKT ngày 01/07/2026 do ông Huỳnh Thanh Phúc - Trưởng phòng Kinh tế xã Sông Lũy ký ban hành, Công ty TNHH Kiến trúc Xây dựng A1 tiếp tục được phê duyệt trúng Gói thầu số 05: Tư vấn giám sát xây dựng công trình với giá trị hợp đồng ấn định ở mức 400.385.998 đồng. Song song đó, các tài liệu quản lý dự án cũng chỉ ra rằng nhà thầu này đồng thời được giao thực hiện Gói thầu số 06: Tư vấn quản lý dự án cho chính công trình Bê tông hóa tuyến đường khu dân cư thôn Tú Sơn.

Việc một nhà thầu siêu nhỏ, vừa đại diện cho chủ đầu tư để quản lý điều hành dự án (Gói 06) lại vừa trực tiếp thực hiện chức năng độc lập là giám sát, nghiệm thu chất lượng thi công xây lắp (Gói 05) đã vô hình trung triệt tiêu cơ chế kiểm soát chéo. Hiện tượng "vừa đá bóng vừa thổi còi" này đi ngược lại các nguyên tắc cốt lõi về tính độc lập khách quan, tạo ra rủi ro rất lớn về chất lượng công trình công cộng khi đơn vị tự giám sát hành vi của chính mình.

Vi phạm kỷ cương thời gian công bố thông tin và dấu hiệu bưng bít dữ liệu

Không chỉ đối mặt với nghi vấn vi phạm tính độc lập pháp lý, Phòng Kinh tế xã Sông Lũy còn bộc lộ sai phạm nghiêm trọng trong việc chấp hành kỷ cương công khai thông tin đấu thầu quốc gia. Mặc dù các quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu và phê duyệt kết quả trúng thầu Gói thầu số 04: Xây lắp toàn bộ công trình đã được ban hành từ ngày 26/05/2026 theo tiến độ thẩm định nội bộ, nhưng phải đến ngày 06/06/2026, toàn bộ dữ liệu này mới được đăng tải lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Độ trễ công bố thông tin kéo dài tới 12 ngày này là một minh chứng cho thấy sự thiếu nghiêm túc trong việc tuân thủ pháp luật hành chính. Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: Khoản 4 Điều 8 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 quy định bắt buộc chủ đầu tư phải đăng tải thông tin về kết quả lựa chọn nhà thầu chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định phê duyệt. Việc Phòng Kinh tế xã Sông Lũy "ngâm" hồ sơ, chậm trễ công khai tới hơn một tháng không đơn thuần là sai sót hành chính thông thường mà có dấu hiệu bưng bít thông tin, cản trở trực tiếp quyền tiếp cận, giám sát thường xuyên của các cơ quan quản lý cấp trên và cộng đồng dân cư địa phương.

Trách nhiệm giải trình cá nhân của người đứng đầu và kiến nghị thanh tra chuyên ngành

Chiếu theo hành lang pháp lý mới nhất, mọi điểm nghẽn và sai phạm phát sinh trong khâu giải ngân vốn đầu tư công đều phải được cá nhân hóa và quy trách nhiệm trực tiếp đến người đứng đầu. Trong toàn bộ chuỗi phê duyệt thầu tại xã Sông Lũy, ông Huỳnh Thanh Phúc với tư cách Trưởng phòng Kinh tế xã Sông Lũy là người trực tiếp đặt bút ký ban hành các quyết định giao thầu thiếu độc lập cho Công ty TNHH Kiến trúc Xây dựng A1, đồng thời chịu trách nhiệm về việc chậm trễ công khai thông tin trên hệ thống mạng.

Nhận định về vấn đề này, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ khẳng định: Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm trong công tác đấu thầu đã chỉ đạo rất quyết liệt theo nguyên tắc "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ". Người đứng đầu cơ quan quản lý thầu tại địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện trực tiếp nếu để xảy ra tình trạng thiếu cạnh tranh thực chất, triệt tiêu hiệu quả kinh tế hoặc vi phạm các quy định cấm về xung đột lợi ích. Việc phê duyệt một cơ cấu thầu để doanh nghiệp tự quản lý và tự giám sát chính mình là lỗ hổng nghiêm trọng trong khâu kiểm soát quyền lực.

Trước những dấu hiệu bất thường mang tính hệ thống trong hoạt động đấu thầu của Công ty TNHH Kiến trúc Xây dựng A1 tại các xã Hàm Kiệm, Sông Lũy, Tiến Thành, giới chuyên gia kiến nghị Cơ quan Thanh tra chuyên ngành trực thuộc Bộ Tài chính và UBND tỉnh Lâm Đồng cần khẩn trương vào cuộc. Việc kích hoạt một cuộc thanh tra toàn diện, áp dụng công cụ rà soát chéo điện tử trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia đối với toàn bộ 44 gói thầu doanh nghiệp này tham gia là vô cùng cần thiết. Cần bóc tách rõ ràng quy trình lập hồ sơ mời thầu để làm rõ xem có hay không các tiêu chí cài cắm, rào cản kỹ thuật ngầm nhằm dọn đường cho doanh nghiệp "thân hữu" độc diễn trúng thầu, bảo vệ sự trong sạch và nghiêm minh của pháp luật đầu tư công.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.