Theo tài liệu thu thập của Báo Tri thức và Cuộc sống, tổng giá trị ngân sách được phân bổ cho chi phí xây lắp tại 5 điểm trường trên địa bàn tỉnh An Giang (do Công ty TNHH Xây dựng Phú Long Sơn thi công) đạt 3.461.220.266 đồng. Sau khi thực hiện quy trình chỉ định thầu rút gọn, giá trị hợp đồng ký kết trọn gói với doanh nghiệp này đứng ở mức 3.424.146.000 đồng. Theo đó, toàn bộ chuỗi 5 gói thầu xây dựng công trình giáo dục này chỉ mang lại số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước là 37.074.266 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm trung bình ở mức 1,07%. Đáng lo ngại hơn cả là sự xuất hiện của những gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm tiệm cận mức 0%, thậm chí bằng đúng 0 đồng.
Những gói thầu tiết kiệm thấp và câu chuyện tối ưu hóa ngân sách
Dự liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, trường hợp điển hình cần làm rõ về tính hiệu quả kinh tế trong chi tiêu công là Gói thầu số 01: Thi công xây dựng công trình thuộc dự án Sửa chữa toàn bộ khối 24 phòng học của Trường THCS Mỹ Thới (Phường Mỹ Thới, Tỉnh An Giang). Dự án này được phân bổ nguồn vốn từ chi sự nghiệp giáo dục chưa phân bổ năm 2025 của địa phương. Trước đó, ngày 25/05/2026, Hiệu trưởng nhà trường đã ký ban hành Quyết định phê duyệt dự toán công trình số 95/QĐ-THCS-MT với giá trị gói thầu xây lắp được xác định chính xác là 493.241.000 đồng.
Đến ngày 02/06/2026, bà Phùng Thị Bằng An, Hiệu trưởng nhà trường đã đặt bút ký Quyết định chỉ định thầu số 106/QĐCĐT-TC lựa chọn nhà thầu Công ty TNHH Xây dựng Phú Long Sơn. Tuy nhiên, giá trị phê duyệt trúng thầu được duyệt lại trùng khớp hoàn toàn ở mức 493.241.000 đồng. Như vậy, sau quy trình đàm phán thương thảo hợp đồng rút gọn, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách tại gói thầu xây lắp này đạt đúng 0% không tiết kiệm được dù chỉ một đồng lẻ cho quỹ công ích phục vụ giáo dục địa phương.
Cách đó không xa, một kết quả giảm giá ở mức siêu thấp khác tiếp tục xuất hiện tại công trình cải tạo Trường Tiểu học Lê Hồng Phong (Phường Mỹ Thới, Tỉnh An Giang). Gói thầu số 07: Thi công xây lắp công trình thuộc dự án này có giá dự toán xây dựng được duyệt là 759.253.266 đồng theo báo cáo kinh tế kỹ thuật của UBND phường Mỹ Thới tại Quyết định số 5334/QĐ-UBND ngày 08/05/2026 do Phó Chủ tịch Dương Anh Dũng ký thay Chủ tịch.
Ngày 01/06/2026, ông Nguyễn Thanh Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Mỹ Thới (đơn vị được ủy quyền thực hiện nhiệm vụ chủ đầu tư) đã ký ban hành Quyết định số 171/QĐ-TTDVTH phê duyệt kết quả chỉ định thầu cho Công ty TNHH Xây dựng Phú Long Sơn với giá trúng thầu là 759.205.000 đồng. Thực hiện phép tính toán học đối chéo, mức tiết kiệm ngân sách tuyệt đối của gói thầu quy mô hơn 759 triệu đồng này là đúng 48.266 đồng, tương ứng với tỷ lệ giảm giá siêu thấp: 0,0064%.
Cũng tại Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Mỹ Thới, trong cùng ngày 01/06/2026, ông Nguyễn Thanh Hà tiếp tục ký Quyết định số 173/QĐ-TTDVTH phê duyệt kết quả chỉ định thầu giao tiếp Gói thầu số 08: Thi công xây lắp công trình + thử tĩnh thuộc dự án Xây dựng nhà vệ sinh và cầu thang Trường Tiểu học Trần Phú (Phường Mỹ Thới, Tỉnh An Giang) cho Công ty TNHH Xây dựng Phú Long Sơn. Gói thầu này có giá dự toán ban đầu là 1.669.598.000 đồng, giá trúng thầu sau khi hoàn thiện hợp đồng được phê duyệt là 1.652.847.000 đồng, tiết kiệm được 16.751.000 đồng cho ngân sách nhà nước, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm ở mức thấp đạt 1,0033%.
Song song với đó, tại địa bàn Xã Thoại Sơn, Tỉnh An Giang, hai gói thầu sửa chữa trường học khác cũng ghi nhận kết quả tiết kiệm trùng khít một cách kỳ lạ. Tại Trường Tiểu học B Thoại Giang, Gói thầu số 05: Thi công xây dựng thuộc dự án Sửa chữa Trường Tiểu học B Thoại Giang có giá dự toán 205.577.000 đồng được ông Phạm Thanh Nghĩa, Hiệu trưởng ký Quyết định số 50/QĐ-BTG ngày 02/06/2026 giao thầu cho nhà thầu Phú Long Sơn với giá 200.437.000 đồng (tiết kiệm đúng 5.140.000 đồng).
Tại Trường Tiểu học A Thoại Giang, Gói thầu số 05: Thi công xây dựng thuộc dự án Sửa chữa Trường Tiểu học A Thoại Giang có giá dự toán 333.551.000 đồng được bà Hoàng Thị Thuý Hằng, Hiệu trưởng ký Quyết định số 61a/QĐ-ATG ngày 02/06/2026 giao cho nhà thầu này trúng với giá 325.212.000 đồng (tiết kiệm đúng 8.339.000 đồng). Thật trùng hợp khi mức giảm giá tại cả hai điểm trường độc lập này đều đạt tỷ lệ tiết kiệm đúng 2,5%.
Bài toán hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình
Đánh giá về vấn đề dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Việc lựa chọn hình thức chỉ định thầu rút gọn tuy giúp đẩy nhanh tiến độ thực hiện thủ tục, nhưng cốt lõi vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc công bằng, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và bảo đảm hiệu quả kinh tế tối ưu theo quy định tại Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) cũng như các chỉ đạo hướng dẫn của Bộ Tài chính. Nếu quy trình thương thảo hợp đồng chỉ diễn ra hời hợt trên giấy tờ, dẫn đến kết quả phê duyệt giá trúng thầu sát nút giá dự toán hoặc xuất hiện tỷ lệ giảm giá đạt mức 0 đồng, dư luận hoàn toàn có cơ sở đặt câu hỏi về tính thực chất của công tác đàm phán giá nhằm bảo toàn dòng vốn đầu tư công."
Việc hàng loạt công trình cải tạo trường lớp học đường tại địa bàn Phường Mỹ Thới và Xã Thoại Sơn liên tiếp được phê duyệt kết quả chỉ định thầu sát giá gói thầu rõ ràng là những thông tin cần được xem xét và làm rõ để bảo tồn hiệu quả kinh tế dòng ngân sách địa phương.
Dư luận có quyền đặt câu hỏi về trách nhiệm giải trình của người đứng đầu các đơn vị chủ đầu tư và bên mời thầu đã trực tiếp đặt bút ký phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, bao gồm: ông Nguyễn Thanh Hà (Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Mỹ Thới), bà Phùng Thị Bằng An (Hiệu trưởng Trường THCS Mỹ Thới), ông Phạm Thanh Nghĩa (Hiệu trưởng Trường Tiểu học B Thoại Giang) và bà Hoàng Thị Thuý Hằng (Hiệu trưởng Trường Tiểu học A Thoại Giang).
Liệu việc vội vã chỉ định giao thầu với mức tiết kiệm ngân sách ở mức rất thấp, thậm chí bằng đúng 0 đồng như trường hợp cải tạo khối phòng học tại Trường THCS Mỹ Thới, có thực sự đi ngược lại tinh thần siết chặt kỷ luật tài chính, triệt tiêu lãng phí của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 và các hướng dẫn bắt buộc thương thảo giảm giá thực chất tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 của Bộ Tài chính hay không
Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.
[Kỳ 3:] Ma trận "quen mặt" trong đấu thầu trường học tại An Giang: Trách nhiệm giải trình thuộc về ai?
QUY TRÌNH THƯƠNG THẢO GIÁ TRONG CHỈ ĐỊNH THẦU RÚT GỌN - NGHĨA VỤ PHÁP LÝ BẮT BUỘC
Nghị định số 214/2025/NĐ-CP ngày 04/08/2025 của Chính phủ đã thiết lập một hành lang pháp lý cực kỳ chặt chẽ đối với quy trình chỉ định thầu rút gọn nhằm kiểm soát nghiêm ngặt tính hiệu quả sử dụng nguồn ngân sách công. Dù hình thức này nhằm mục đích đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án và tinh gọn tối đa các thủ tục hành chính, pháp luật vẫn yêu cầu trách nhiệm tuyệt đối của chủ đầu tư và bên mời thầu trong việc bảo vệ, tối ưu hóa nguồn vốn chi thường xuyên của nhà nước.
Cụ thể, tại Điểm b Khoản 3 Điều 80 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, trong quy trình chỉ định thầu rút gọn, trên cơ sở dự thảo hợp đồng đã được chuẩn bị, chủ đầu tư và nhà thầu dự kiến được đề nghị chỉ định thầu bắt buộc phải tiến hành hoàn thiện hợp đồng. Quy định nêu rõ: "Trong quá trình hoàn thiện hợp đồng, chủ đầu tư và nhà thầu thương thảo về giá, bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả kinh tế". Do đó, hoạt động thương thảo đàm phán giảm giá không phải là thủ tục hành chính tự chọn mang tính hình thức mà là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc trước khi phê duyệt kết quả.
Đặc biệt, đối với các gói thầu xây lắp thuộc trường hợp chỉ định thầu quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, chủ đầu tư và nhà thầu khi thương thảo về giá bắt buộc phải bảo đảm mức tiết kiệm tối thiểu đạt 5% giá gói thầu được duyệt. Nhằm siết chặt kỷ cương tài chính ngân sách công, Bộ Tài chính đã ban hành Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 hướng dẫn thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư và chi thường xuyên năm 2026. Theo chỉ đạo tại công văn này, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm túc yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% đối với các gói thầu xây lắp chỉ định thầu theo đúng quy định.
Đối với các trường hợp chỉ định thầu khác quy định tại Điều 78, chủ đầu tư vẫn có nghĩa vụ chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn, bảo đảm khả thi để nhà thầu huy động nguồn lực triển khai công trường nhưng vẫn giữ vững mục tiêu tối đa hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn công. Biên bản thương thảo hợp đồng bắt buộc phải được thiết lập theo mẫu quy định tại Phụ lục 4B kèm theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính, cấu thành một bộ phận tài liệu bắt buộc không thể tách rời của hồ sơ trình phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu và hồ sơ hợp đồng.
Chính vì vậy, việc một số công trình chỉ định thầu rút gọn phê duyệt giá trúng thầu sát nút giá dự toán, thậm chí trùng khít hoàn toàn 100% (như tại gói sửa chữa khối 24 phòng học Trường THCS Mỹ Thới có tỷ lệ tiết kiệm đạt đúng 0 đồng) dấy lên những băn khoăn lớn về tính thực chất của công tác thương thảo giá. Sự buông lỏng hoặc thực hiện một chiều cho đủ thủ tục trên giấy tờ không chỉ gây lãng phí ngân sách thường xuyên mà còn làm giảm tính hiệu quả kinh tế của hoạt động thầu.
Dưới lăng kính pháp lý của Điều 82 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), người đứng đầu chủ đầu tư và các cá nhân liên quan chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính hiệu quả kinh tế của kết quả lựa chọn nhà thầu, đồng thời phải chịu trách nhiệm giải trình đầy đủ trước các cơ quan thanh tra, kiểm tra tài chính nhà nước khi có yêu cầu.