Paracas là một bán đảo nằm ở tỉnh Pisco, miền nam Peru. Tại đây, nhà khảo cổ học Julio C. Tello đã phát hiện một nghĩa địa cổ với hàng trăm hài cốt người có hộp sọ kéo dài bất thường vào năm 1928. Đó là những hộp sọ dài nhất thế giới từng được phát hiện và được gọi là hộp sọ Paracas.

Tổng cộng, nhà khảo cổ học Tello đã tìm thấy hơn 300 hộp sọ Paracas với niên đại khoảng 3.000 năm tuổi. Hình dáng hộp sọ bất thường cho thấy những cá nhân này thuộc một nền văn hóa cổ đại với tập tục truyền thống độc đáo. Không chỉ có hình dáng thuôn dài, những hộp sọ này còn có những đặc điểm cấu trúc khác thường.

Trong khi nhiều nền văn hóa trên thế giới từng thực hành biến dạng hộp sọ chủ ý bằng cách băng bó hoặc ép phần đầu từ nhỏ và trong thời gian dài, phương pháp này chỉ làm thay đổi hình dạng bên ngoài mà không ảnh hưởng đến thể tích hay trọng lượng của hộp sọ cũng như các đặc điểm đặc trưng của hộp sọ.

Ngược lại, các hộp sọ Paracas lại cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với hộp sọ của người bình thường. Theo nghiên cứu của các chuyên gia, hộp sọ Paracas có thể tích lớn hơn tới 25% và nặng hơn khoảng 60% so với hộp sọ của người bình thường. Ngoài ra, cấu trúc xương đỉnh chỉ gồm một mảnh duy nhất, thay vì hai mảnh như ở người hiện đại. Những đặc điểm này cho thấy các hộp sọ Paracas không phải là kết quả của việc làm biến dạng sọ như cách truyền thống. Vì vậy, giới nghiên cứu nỗ lực giải mã bí ẩn về những hộp sọ khác thường này trong suốt nhiều thập kỷ qua.

Ông Juan Navarro, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Paracas, nơi lưu giữ 35 hộp sọ Paracas, đã cho phép các nhà nghiên cứu lấy mẫu từ 5 hiện vật. Các mẫu bao gồm tóc, chân tóc, răng, xương sọ và da được thu thập, ghi chép cẩn thận bằng hình ảnh và video. Mẫu từ 3 hộp sọ được gửi cho một nhà di truyền học để phân tích trong điều kiện không tiết lộ nguồn gốc nhằm tránh dẫn tới bất kỳ định kiến nào.

Kết quả phân tích ADN sơ bộ do nhà nghiên cứu Brien Foerster công bố cho thấy, một hộp sọ Paracas có sự tồn tại của ADN ty thể với các đột biến chưa từng được ghi nhận ở bất kỳ loài người hay linh trưởng nào đã biết. Một số đoạn ADN được giải trình tự cho thấy mức độ khác biệt lớn so với Homo sapiens, người Neanderthal và người Denisova, làm dấy lên nghi vấn về vị trí của các cá thể Paracas trong lịch sử tiến hóa của loài người.

Theo ông Foerster, hiện chưa thể xác định mẫu này có phù hợp với mô hình tiến hóa hiện nay hay không. Thậm chí, ông cho rằng nếu các cá thể Paracas thực sự khác biệt về mặt sinh học như kết quả phân tích ADN sơ bộ thì họ sẽ không thể giao phối với loài người hiện đại.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng kết quả phân tích ADN trên mới chỉ là giai đoạn đầu tiên trong quá trình nghiên cứu gồm nhiều giai đoạn sẽ tiếp tục tiến hành trong thời gian tới. Các thử nghiệm tiếp theo sẽ bao gồm việc lặp lại kiểm tra ban đầu và mở rộng trên nhiều hộp sọ khác nhằm xác định xem những đặc điểm di truyền bất thường này có mang tính hệ thống hay chỉ xuất hiện ở một số trường hợp riêng lẻ.