Hộp sọ 4.000 năm tuổi của một đứa trẻ sống vào thời Đồ đồng được chôn cất ở vùng đất ngày nay là Uzbekistan có những dấu vết từng trải qua cuộc phẫu thuật não, còn gọi là khoan sọ. Các nhà nghiên cứu cho biết đây là bằng chứng lâu đời nhất được ghi nhận về phẫu thuật ở Trung Á và là một trong những trường hợp lâu đời nhất về phẫu thuật ở châu Á.
Hài cốt của đứa trẻ, qua đời khi khoảng 5 tuổi, được khai quật vào tháng 4 vừa qua. Đứa trẻ được chôn cất trong cùng ngôi mộ với một em bé khác tử vong khi khoảng 3 tuổi.
Theo các nhà nghiên cứu, hộp sọ thuộc về đứa trẻ 5 tuổi có "dấu hiệu rõ ràng của phẫu thuật mở hộp sọ" bằng công cụ đá hoặc xương. Phẫu thuật mở hộp sọ thường được thực hiện trong thời cổ đại, có lẽ nhằm mục đích điều trị các bệnh như động kinh, đau nửa đầu hoặc các vấn đề về hành vi. Tuy nhiên, họ lưu ý rằng, "ranh giới giữa y học và nghi lễ" vào thời đó ít được xác định rõ ràng hơn so với hiện nay.
Nhóm nghiên cứu đến từ Italy và Uzbekistan đã có khám phá trên ở vùng phía Bắc Bactria, gần biên giới với Afghanistan.
Cuộc khai quật tập trung vào địa điểm khu định cư thời tiền sử Djarkutan. Các nhà nghiên cứu đã xác định niên đại của ngôi mộ vào cuối thiên niên kỷ thứ ba trước Công nguyên. Vào thời điểm đó, Djarkutan là một trung tâm đô thị của nền văn minh Oxus - nền văn hóa thời Đồ đồng sớm thống trị ở Trung Á từ khoảng năm 2500 trước Công nguyên đến năm 1500 trước Công nguyên. Các chuyên gia đang tiếp tục cuộc khai quật tại địa điểm này để khám phá những điều chưa biết về nền văn minh Oxus.
Các nhà khảo cổ đôi khi gọi địa điểm lưu giữ tàn tích của nền văn minh Oxus là Khu phức hợp khảo cổ Bactria-Margiana hay BMAC. Nền văn minh này tập trung dọc theo các con sông và ốc đảo trong khu vực, nổi tiếng với nền kinh tế nông nghiệp tiên tiến và nền văn hóa phong phú. Sự sụp đổ của nền văn minh Oxus được cho là do những thay đổi khí hậu khiến các con sông quan trọng bị khô cạn.
Theo các nhà nghiên cứu, mặc dù bằng chứng về các ca phẫu thuật hộp sọ thời cổ đại khá phổ biến ở một số nơi nhưng việc ca phẫu thuật này được thực hiện trên một đứa trẻ nhỏ tuổi khá hiếm với nhiều bí ẩn. Nhiều câu hỏi đang đợi các chuyên gia tìm ra câu trả lời như những người nào trong cộng đồng đã thực hiện ca phẫu thuật cho đứa trẻ? Kiến thức giải phẫu và phẫu thuật nào cần thiết cho ca phẫu thuật như thế này? Tại sao lại phẫu thuật não cho một đứa trẻ 5 tuổi?. Họ hy vọng sẽ tìm thấy những câu trả lời cho các câu này trong các cuộc khai quật, khảo sát và nghiên cứu trong những tháng tới.