Những người săn bắt hái lượm từng tạo ra kỳ quan kiến trúc kỳ vĩ không tưởng

Trước khi có thành phố, chữ viết hay nông nghiệp, con người thời tiền sử đã tạo nên một công trình khiến lịch sử phải viết lại.

Nằm trên vùng đất cao nguyên Anatolia thuộc miền đông nam Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay, Göbekli Tepe được xem là một trong những phát hiện khảo cổ gây chấn động nhất thế kỷ XX. Công trình này có niên đại khoảng 11.000–12.000 năm trước, xuất hiện vào thời kỳ con người vẫn chủ yếu sống bằng săn bắt, hái lượm. Điều khiến các nhà khoa học kinh ngạc là quy mô và sự tinh vi của nó dường như vượt xa những gì người ta từng nghĩ về các xã hội săn bắt hái lượm thời kỳ đầu.

Ảnh: historyanswers.co

Göbekli Tepe bao gồm nhiều vòng đá khổng lồ với những cột đá hình chữ T cao tới hơn 5 mét, nặng hàng chục tấn. Trên các cột đá là những hình chạm khắc tinh xảo về cáo, rắn, chim, bò rừng và nhiều loài động vật khác. Việc chế tác, vận chuyển và dựng nên những khối đá khổng lồ này đòi hỏi sự phối hợp của rất nhiều người trong thời gian dài.

Ảnh: turkiyegazetesi.com

Một trong những câu hỏi lớn nhất là: Ai đã xây dựng Göbekli Tepe và họ có tổ chức xã hội đến mức nào? Trong thời gian dài, giới khảo cổ cho rằng các công trình quy mô lớn chỉ xuất hiện sau khi con người phát triển nông nghiệp và hình thành các cộng đồng định cư. Tuy nhiên, Göbekli Tepe cho thấy những nhóm người săn bắt hái lượm có thể đã sở hữu khả năng tổ chức phức tạp từ rất sớm.

Các nhà nghiên cứu cho rằng, những người xây dựng nơi đây có thể không phải là một cộng đồng cố định quanh năm, mà là sự tập hợp của nhiều nhóm người khác nhau trong khu vực. Họ có thể gặp nhau theo mùa để thực hiện các nghi lễ, trao đổi thông tin, chia sẻ nguồn lực và cùng xây dựng công trình. Điều này cho thấy xã hội của họ đã có sự phân công lao động nhất định, với những người đảm nhiệm việc khai thác đá, chạm khắc, vận chuyển và tổ chức hoạt động tập thể.

Ảnh: poznaj-swiat

Tuy nhiên, Göbekli Tepe không nhất thiết chứng minh rằng nơi đây từng có một "nền văn minh bị lãng quên". Các nhà khảo cổ hiện nay thận trọng hơn và cho rằng công trình này phản ánh khả năng hợp tác đáng kinh ngạc của con người thời tiền sử, chứ không phải một xã hội đô thị phát triển như các nền văn minh sau này.

Bí ẩn lớn nhất vẫn còn nằm ở mục đích thực sự của Göbekli Tepe. Đây có thể là một trung tâm nghi lễ, nơi tổ tiên của các cộng đồng cổ đại tụ họp để thực hiện nghi thức tôn giáo và duy trì liên kết xã hội. Dù câu trả lời cuối cùng chưa rõ ràng, phát hiện này đã thay đổi cách con người nhìn nhận về tổ tiên của mình.

Göbekli Tepe cho thấy trí tưởng tượng, niềm tin và khả năng hợp tác không phải là sản phẩm chỉ xuất hiện khi con người có thành phố hay nhà nước. Từ hàng nghìn năm trước khi lịch sử được ghi chép, con người đã có khả năng tạo nên những công trình thể hiện tham vọng và sức mạnh cộng đồng đáng kinh ngạc.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước

Vết xước bí ẩn trên xương khủng long hé lộ sự thật về T. rex

Phát hiện vết cắn trên hóa thạch 70 triệu năm giúp hiểu rõ hơn về thói quen ăn uống của T. rex và hệ sinh thái cổ đại.

Khi khai quật hàng ngàn mẩu xương hóa thạch tại vùng đông bắc Wyoming (Mỹ), các nhà khảo cổ đã đụng độ một bí ẩn lớn. Trên một số mảnh xương của loài khủng long mỏ vịt Edmontosaurus annectens, người ta phát hiện ra những vết đâm thủng và rãnh sâu kỳ lạ. Câu hỏi đặt ra là: Liệu đây có phải là dấu vết còn lại từ một cú cắn chết người của "vua khủng long" Tyrannosaurus rex (T. rex), hay chỉ là do sự xói mòn tự nhiên?

anh-man-hinh-2026-08-01-luc-173640.png
Công tác khai quật hóa thạch khủng long mỏ vịt Edmontosaurus annectens tại vùng đất Wyoming, Mỹ. (Ảnh: Bethania C.T. Siviero / CC-BY 4.0)

Trịnh Hòa- người chỉ huy hạm đội khổng lồ từng vượt đại dương trước Columbus

Giữa thời đại mà đại dương còn đầy bí ẩn, một đô đốc Trung Hoa đã chỉ huy những hạm đội khổng lồ vượt qua hàng vạn km biển cả.

Đầu thế kỷ XV, khi nhiều quốc gia trên thế giới vẫn chỉ sở hữu những con tàu nhỏ phục vụ thương mại ven biển, nhà Minh ở Trung Quốc đã tổ chức những chuyến hải hành quy mô chưa từng có dưới sự chỉ huy của Trịnh Hòa (Zheng He). Những chuyến đi của ông không chỉ mở rộng ảnh hưởng của Trung Hoa trên Ấn Độ Dương mà còn để lại nhiều bí ẩn về năng lực hàng hải của con người thời kỳ đó.

Arkaim – 'Stonehenge của Nga' và bí ẩn thành phố cổ giữa thảo nguyên

Ẩn mình giữa vùng thảo nguyên rộng lớn của nước Nga, một thành phố cổ hình vòng tròn đang hé lộ những bí mật 4.000 năm tuổi.

Giữa vùng đất hoang sơ phía Nam dãy Ural, thuộc tỉnh Chelyabinsk của Nga, các nhà khảo cổ đã phát hiện một di tích đặc biệt khiến nhiều người liên tưởng đến Stonehenge. Đó là Arkaim, một khu định cư cổ có cấu trúc hình tròn độc đáo, được xây dựng cách đây khoảng 4.000 năm và thường được gọi bằng biệt danh “Stonehenge của Nga”.

Đọc nhiều nhất

Tin mới

Thí nghiệm lượng tử kỳ lạ cho thấy 'Thời gian âm' có tồn tại

Thí nghiệm lượng tử kỳ lạ cho thấy 'Thời gian âm' có tồn tại

Trong một thí nghiệm lượng tử được công bố trên tạp chí Physical Review Letters, các nhà khoa học đã cho thấy, hạt ánh sáng có thể trải qua một khoảng thời gian "âm" khi đi xuyên qua một đám mây nguyên tử. Chúng dường như thoát ra khỏi đám mây trước cả khi bước vào.