Kháng thuốc gia tăng, mỗi người cần dùng kháng sinh có trách nhiệm

Tự ý mua thuốc, dùng sai liều hay ngừng thuốc sớm góp phần tạo ra vi khuẩn kháng thuốc. Hãy dùng kháng sinh đúng chỉ định và chung tay phòng ngừa bệnh.

Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc năm 2026 diễn ra từ ngày 18/11 đến 24/11 với chủ đề “Một sức khỏe, một hành động: Ngăn ngừa kháng thuốc kháng sinh ngay bây giờ”. Sự kiện là lời cảnh báo khẩn thiết về hiểm họa kháng thuốc đang đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người và nền kinh tế toàn cầu.

khang-sinh.jpg
Kháng thuốc gia tăng, mỗi người cần dùng kháng sinh có trách nhiệm

Thực trạng đáng báo động trên toàn cầu và tại Việt Nam

Thuốc kháng sinh là một trong những phát minh vĩ đại nhất của nhân loại, giúp cứu sống hàng triệu người khỏi các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng. Tuy nhiên, việc lạm dụng và sử dụng sai cách đang làm mất dần hiệu lực của loại thuốc này. Nếu không kịp thời ngăn chặn, nhân loại đứng trước nguy cơ quay trở lại thời kỳ cách đây một thế kỷ – nơi con người có thể tử vong chỉ vì những vết nhiễm trùng thông thường.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tình trạng này đang gia tăng ở mức báo động. Riêng trong năm 2021, vi khuẩn kháng thuốc đã liên quan đến hơn 4,7 triệu ca tử vong trên toàn cầu. Đến năm 2023, ước tính cứ 6 ca nhiễm khuẩn được xác nhận qua xét nghiệm thì có 1 ca kháng kháng sinh. Cùng với đó, tỷ lệ nhiễm vi nấm kháng thuốc và nguy cơ mất hoạt tính của các thuốc kháng virus (như thuốc điều trị HIV) cũng ngày càng gia tăng. Không chỉ cướp đi sinh mạng, kháng thuốc còn gây thiệt hại kinh tế nặng nề. WHO dự báo đến năm 2035, chi phí điều trị các bệnh nhiễm khuẩn kháng thuốc sẽ lên tới 412 tỷ USD mỗi năm, kéo theo thiệt hại 443 tỷ USD/năm do suy giảm năng suất lao động.

Tại khu vực Tây Thái Bình Dương, bà Erin Kenney – Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cảnh báo khoảng 5,2 triệu người có thể tử vong do vi khuẩn kháng thuốc trong giai đoạn 2020–2030. Riêng tại Việt Nam, con số này có thể lên tới 300.000 người nếu tình trạng kháng thuốc không được kiểm soát hiệu quả. Thực tế, số liệu giám sát của Bộ Y tế giai đoạn 2019– 2020 đã ghi nhận tỷ lệ đề kháng với nhóm kháng sinh carbapenem (nhóm kháng sinh dự trữ cuối cùng) của nhiều chủng vi khuẩn tại nước ta ở mức rất cao: A. baumannii chiếm 63%, P. aeruginosa chiếm 48% và K. pneumoniae là 37%.

Dù mạng lưới giám sát kháng thuốc quốc gia đã mở rộng từ 16 bệnh viện vào năm 2016 lên 64 bệnh viện tại 28/34 tỉnh, thành phố vào năm 2026, công tác kiểm soát tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Chất lượng xét nghiệm vi sinh giữa các tuyến hiện chưa đồng đều, trong khi việc kết nối dữ liệu lâm sàng, vi sinh và dược tại nhiều cơ sở y tế còn hạn chế.

Sai lầm phổ biến khiến kháng thuốc gia tăng

Bên cạnh quá trình biến đổi gen tự nhiên của vi sinh vật, tình trạng kháng thuốc bùng phát mạnh mẽ xuất phát từ nhiều yếu tố chủ quan như thiếu nước sạch, vệ sinh môi trường kém, công tác kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế chưa chặt chẽ, cũng như việc thiếu khả năng tiếp cận vắc xin và công cụ chẩn đoán chất lượng.

Đặc biệt, thói quen sử dụng thuốc thiếu hiểu biết trong cộng đồng, nhất là ở các gia đình có con nhỏ đang trực tiếp tiếp tay cho vi khuẩn kháng thuốc. Nhiều phụ huynh thường lầm tưởng kháng sinh sẽ giúp trẻ nhanh khỏi các triệu chứng ho, sốt, cảm cúm thông thường. Thực tế, đây phần lớn là bệnh do virus gây ra nên kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng, thậm chí còn tiêu diệt cả hệ vi khuẩn có lợi giúp bảo vệ cơ thể. Ngoài ra, tâm lý ngại đi khám khiến nhiều người tự ý mua thuốc không cần đơn, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc chia sẻ thuốc cho người khác. Nhiều trường hợp lại tự ý tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc ngay khi thấy triệu chứng thuyên giảm, tạo điều kiện cho những vi khuẩn còn sót lại biến đổi thành chủng kháng thuốc. Hậu quả là khi người bệnh nhiễm phải vi khuẩn kháng thuốc, bệnh sẽ diễn biến phức tạp, khó điều trị dứt điểm, dễ tái phát, kéo dài thời gian nằm viện, làm tăng chi phí y tế và nguy cơ tử vong.

Kháng thuốc không chỉ là câu chuyện của riêng ngành y tế mà còn chịu tác động lớn từ việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi, thú y và sự phát tán mầm bệnh ra môi trường. Tại buổi lễ mít tinh hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc (18-24/11), Thứ trưởng Bộ Y tế Đào Xuân Cơ nhấn mạnh phòng, chống kháng thuốc không phải trách nhiệm riêng của bác sĩ hay bệnh viện mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của nhiều lực lượng từ y tế, nông nghiệp, quản lý thị trường đến toàn xã hội.

Theo đó, ngành y tế cần tập trung nâng cao năng lực xét nghiệm vi sinh, tăng cường giám sát kháng thuốc và siết chặt kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện (vệ sinh tay, khử khuẩn, tiệt khuẩn) nhằm giảm nhu cầu dùng thuốc. Các bác sĩ và người kê đơn phải tuân thủ nghiêm nguyên tắc "đúng thuốc, đúng thời điểm, đúng người bệnh" dựa trên bằng chứng lâm sàng, tránh lạm dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài và tích cực tư vấn cho người bệnh. Song song với đó, ngành chăn nuôi và thú y cần kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi gia súc, gia cầm theo đúng quy định, ngăn chặn tồn dư kháng sinh xâm nhập vào chuỗi thực phẩm và môi trường.

Về phía người dân, mỗi cá nhân cần thay đổi thói quen bằng cách tuyệt đối không tự ý mua, chia sẻ hoặc thay đổi liều lượng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ; uống đủ liều và đủ thời gian theo đơn ngay cả khi cơ thể đã thấy khỏe lại. Đồng thời, người dân cần chủ động phòng ngừa bệnh tật thông qua việc giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, bảo đảm an toàn thực phẩm và tiêm chủng đầy đủ. Mỗi hành động sử dụng kháng sinh có trách nhiệm hôm nay chính là lá chắn bảo vệ hiệu quả điều trị và sức khỏe của cả cộng đồng trong tương lai.

Mời độc giả xem video Triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thuốc, TPCN giả

Tây Ninh ghi nhận 2 ca não mô cầu nhóm B, tăng giám sát dịch

Một học sinh 7 tuổi và một công nhân 53 tuổi dương tính với não mô cầu nhóm B. Ngành y tế truy vết người tiếp xúc, khuyến cáo không tự ý dùng kháng sinh.

Tỉnh Tây Ninh vừa ghi nhận 2 trường hợp dương tính với vi khuẩn não mô cầu nhóm B, gồm một nam sinh 7 tuổi (trú tại xã Đức Huệ) và một nam công nhân 53 tuổi (trú tại xã Bình Hiệp, làm việc tại xã Hậu Nghĩa). Cả hai bệnh nhân đều khởi phát bệnh từ ngày 3/11 với các biểu hiện ban đầu là sốt và co giật, hiện đã được cách ly và điều trị tại bệnh viện.

Đọc nhiều nhất

Tin mới