Hành vi sai phạm của cựu Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến và một số bị can xảy ra trong vụ án liên quan dự án Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2 và Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế và một số cán bộ đã gây thiệt hại hơn 800 tỷ đồng cho Nhà nước là hành vi có dấu hiệu của tội vi phạm quy định về quản lý sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát lãng phí nên cơ quan điều tra đã đề nghị Viện kiểm sát truy tố đối với các bị can về tội danh này.

Trong số các bị can, bà Nguyễn Thị Kim Tiến, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế bị đề nghị truy tố về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”, quy định tại khoản 3, Điều 219 Bộ luật Hình sự.

Theo kết luận điều tra, việc thuê tư vấn nước ngoài lập dự án và thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công 2 dự án (Xây dựng mới cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Xây dựng mới cơ sở 2 Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức), tuy không được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “cho phép thuê tư vấn nước ngoài” nhưng Nguyễn Chiến Thắng vẫn ký Tờ trình để trình Nguyễn Thị Kim Tiến ký các quyết định cho phép thuê tư vấn nước ngoài thực hiện lập 2 dự án và phê duyệt Kế hoạch tuyển chọn phương án thiết kế kiến trúc… Sai phạm của bà Nguyễn Thị Kim Tiến cùng các đồng phạm đã gây thất thoát 803 tỷ đồng.

Luật sư Cường cho rằng, đây là quan điểm của cơ quan điều tra về việc giải quyết vụ án trên cơ sở kết quả điều tra vụ án trong thời gian qua. Tất cả các tài liệu chứng cứ này sẽ được Viện kiểm sát, tòa án và những người tham gia tố tụng nghiên cứu đánh giá và có quan điểm nhằm giải quyết vụ án khách quan, công bằng, đúng pháp luật.

Hai Bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2 chi phí đầu tư rất lớn nhưng “đắp chiếu” thời gian dài gây lãng phí lớn tiền của Nhà nước nên Trung ương chỉ đạo xem xét trách nhiệm của các tổ chức cá nhân có liên quan đối với hành vi gây thất thoát lãng phí là chỉ đạo đúng đắn. Việc cơ quan chức năng vào cuộc xác minh làm rõ và đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can là cần thiết. Tuy nhiên, đánh giá về thiệt hại và yếu tố lỗi, trách nhiệm đối với từng bị can cũng cần phải đặt vào bối cảnh, hoàn cảnh cụ thể cũng như nhận thức, vai trò và các yếu tố về cơ chế, pháp lý.

Có hai vấn đề quan trọng trong vụ án cần phải được làm rõ. Đó là hành vi vi phạm về quản lý tài sản nhà nước và hậu quả thiệt hại. Hành vi phải được xác định là vi phạm về quản lý và hậu quả thiệt hại có quan hệ nhân quả, có tính tất yếu do hành vi vi phạm gây ra. Chủ thể của tội danh này là chủ thể đặc biệt, là người có chức vụ quyền hạn đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật với lỗi cố ý nếu hậu quả thiệt hại do tài sản nhà nước.

Bà Nguyễn Thị Kim Tiến bị đề nghị truy tố về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”, quy định tại khoản 3, Điều 219 Bộ luật Hình sự. Theo quy định, hành vi phạm chế độ quản lý, sử dụng tài sản, gây thất thoát, lãng phí từ 100.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự với hình phạt thấp nhất là một năm tù, mức cao nhất lên đến 20 năm tù. Đối với hành vi phạm tội gây thất thoát lãng phí 1.000.000.000 đồng trở lên theo khoản 3 thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.

Trong trường hợp người phạm tội có nhiều tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả, có thành tích xuất sắc trong quá trình học tập làm việc, gia đình có công với cách mạng... có thể được xem xét áp dụng điều 54 Bộ luật Hình sự để xét xử ở khung hình phạt có mức hình phạt thấp hơn là phạt tù từ 3 năm đến 12 năm.

Trong vụ án có đồng phạm, còn phải xem xét đến cá biệt hóa vai trò đồng phạm. Việc quyết định hình phạt chỉ đặt ra khi tòa án quyết định giải quyết vụ án xác định bị cáo có tội và hình phạt phải tương xứng với tính chất mức độ hành vi vi phạm, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, phù hợp với vai trò của bị cáo, phù hợp với chính sách pháp luật Việt Nam tại thời điểm áp dụng.

Vì sao cựu Bộ trưởng Y tế có nhận tiền nhưng không bị xử lý về tội nhận hối lộ?

Cơ quan điều tra xác định, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến khi chỉ đạo dự án Bệnh viện Bạch Mai 2, Việt Đức 2 đã nhận tổng cộng 7,5 tỷ đồng từ các thuộc cấp. Bị can Nguyễn Thị Kim Tiến cũng thừa nhận nhiều lần nhận của Nguyễn Chiến Thắng tổng cộng 2,5 tỷ đồng và một lần nhận từ Nguyễn Hữu Tuấn số tiền 5 tỷ đồng. Song bị can này cho rằng, không biết nguồn gốc tiền và không thỏa thuận với Nguyễn Chiến Thắng, Nguyễn Hữu Tuấn về việc đưa nhận tiền.

Như vậy theo quan điểm của cơ quan điều tra, bà Tiến có nhận tiền của cấp dưới với số tiền 7,5 tỷ đồng nhưng không biết nguồn gốc số tiền này, cũng không có thỏa thuận với doanh nghiệp về việc nhận số tiền này sẽ làm gì giúp cho doanh nghiệp. Do đó, cơ quan điều tra kết luận không đủ căn cứ để xử lý nữ cựu Bộ trưởng Bộ Y tế về tội nhận hối lộ.

Theo quy định của pháp luật, người có chức vụ quyền hạn nhận quà của cấp dưới hoặc nhận quà của tổ chức cá nhân do mình phụ trách là trái với quy định của đảng và vi phạm Luật Phòng chống tham nhũng. Nếu nhận tiền, nhận quà của người khác để thực hiện công việc theo yêu cầu của người đưa tiền, đây là hành vi đưa hối lộ, người thực hiện hành vi này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều 354 Bộ luật Hình sự.

Trong trường hợp người có chức vụ quyền hạn nhận tiền, tài sản của người khác nhưng không có thỏa thuận về công việc phải làm, lợi ích được hưởng nhưng sau đó đã làm trái công vụ gây thiệt hại đến lợi ích của nhà nước có thể bị xử lý về tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo quy định tại điều 356 Bộ luật Hình sự.

Còn nếu nhận quà, nhận tiền của người khác nhưng không làm trái công vụ, cũng không có thỏa thuận về công việc sẽ làm là gì để được hưởng số tiền đó, không biết nguồn gốc số tiền đó là bất hợp pháp, hành vi không cấu thành tội phạm, hành vi nhận tiền trong tình huống này chỉ là nhận quà trái quy định và phải trả lại số quà đó và bị kỷ luật. Cơ quan điều tra kết luận trường hợp bà Tiến nhận tiền với tổng số tiền 7,5 tỷ đồng của cấp dưới là thuộc trường hợp này nên không đủ căn cứ để xử lý hình sự.

Trong khi đó, đối với tội vi phạm quy định về quản lý sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát lãng phí đã được nêu trong bản kết luận điều tra và đề nghị truy tố đối với bà Tiến không liên quan đến số tiền trên.

Theo luật sư Cường, với nội dung bản kết luận điều tra như vậy, Viện kiểm sát tiếp tục xem xét làm rõ để ban hành cáo trạng truy tố đối với các bị can, làm cơ sở để chuyển hồ sơ sang tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật. Tòa án là cơ quan có thẩm quyền xét xử, có quyền quyết định để giải quyết vụ việc, xác định tội danh và áp dụng hình phạt đối với người phạm tội. Đây là vụ việc phức tạp, có liên quan nhiều đến tổ chức cá nhân, sai phạm lớn và thiệt hại cũng rất lớn nên cơ quan tiến hành tố tụng sẽ thận trọng trong việc đánh giá chứng cứ, làm cơ sở để xử lý đối với những người vi phạm theo quy định của pháp luật.