Sau nhiều thập kỷ thống trị thị trường máy tính cá nhân, Windows đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh mới khi những lợi thế từng được xem là "bất khả xâm phạm" dần suy giảm. Trong nhiều năm, Microsoft gần như không có đối thủ ở phân khúc laptop phổ thông nhờ hệ sinh thái phần cứng đa dạng, giá bán dễ tiếp cận và khả năng tương thích với hầu hết nhu cầu làm việc, học tập lẫn giải trí. Tuy nhiên, bức tranh của năm 2026 đã thay đổi đáng kể khi giá linh kiện tăng mạnh khiến laptop Windows ngày càng đắt đỏ, trong khi macOS và Linux lại trở thành những lựa chọn hấp dẫn hơn với nhiều nhóm người dùng.

Thị phần Windows vẫn dẫn đầu nhưng đang có xu hướng giảm khi macOS và Linux dần mở rộng sức ảnh hưởng.

Theo số liệu mới nhất từ StatCounter, Windows hiện vẫn chiếm khoảng 71% thị phần hệ điều hành máy tính toàn cầu, bỏ xa các đối thủ còn lại. Tuy nhiên, nếu cộng gộp hai nền tảng macOS và OS X, Apple đã tiến sát mốc 20%, còn Linux cũng tăng lên hơn 7,5%. Dù đây không phải số liệu phản ánh trực tiếp doanh số bán máy tính, xu hướng này vẫn cho thấy người dùng đang có nhiều lựa chọn hơn thay vì mặc định gắn bó với Windows như trước. Điểm đáng chú ý là sự thay đổi diễn ra đúng vào thời điểm chi phí sản xuất laptop Windows tăng mạnh do giá DRAM và SSD leo thang dưới tác động của làn sóng đầu tư hạ tầng AI trên toàn cầu.

Giá bộ nhớ tăng đã buộc nhiều hãng sản xuất PC phải đưa ra những quyết định không mong muốn. Thay vì tiếp tục phổ cập cấu hình 16GB RAM và SSD 512GB ở phân khúc tầm trung, không ít mẫu máy quay trở lại mức RAM 8GB để giữ giá bán trong khả năng chi trả của người dùng. Ngay cả Microsoft cũng bổ sung phiên bản Surface Laptop chỉ có 8GB RAM và SSD 256GB, dù trước đó hãng liên tục quảng bá kỷ nguyên Copilot PC với tiêu chuẩn tối thiểu 16GB RAM để phục vụ các tính năng AI. Điều này tạo nên một nghịch lý khi yêu cầu phần cứng cho AI ngày càng cao nhưng cấu hình phổ thông lại phải đi lùi vì áp lực chi phí. Dù Microsoft đang tối ưu Windows 11 để hoạt động tốt hơn trên các hệ thống 8GB RAM, giới chuyên môn cho rằng việc tối ưu phần mềm không thể bù đắp hoàn toàn khoảng cách về trải nghiệm đa nhiệm so với các máy có dung lượng bộ nhớ lớn hơn.

Trong khi đó, Apple lại tận dụng đúng thời điểm để mở rộng tệp khách hàng bằng mẫu MacBook Neo có giá khởi điểm chỉ từ 599 USD tại Mỹ. Đây là chiếc MacBook rẻ nhất mà Apple từng giới thiệu, đưa macOS tiến vào phân khúc vốn trước đây gần như thuộc riêng các mẫu laptop Windows phổ thông và tầm trung. Dù MacBook Neo cũng chỉ được trang bị 8GB RAM ở cấu hình tiêu chuẩn, Apple vẫn có lợi thế nhờ tự thiết kế chip, hệ điều hành và phần cứng theo một hệ sinh thái đồng bộ. Điều này giúp thiết bị vận hành mượt mà hơn trong nhiều tác vụ thực tế. Khi khoảng cách giá giữa một chiếc laptop Windows chất lượng tốt và MacBook Neo chỉ còn vài triệu đồng, nhiều người tiêu dùng bắt đầu cân nhắc chuyển sang macOS, đặc biệt nếu họ đang sử dụng iPhone hoặc các thiết bị khác của Apple.

Không chỉ Apple, Linux cũng đang âm thầm mở rộng sức ảnh hưởng theo một cách hoàn toàn khác. Thay vì yêu cầu người dùng mua máy mới, các bản phân phối như Ubuntu cho phép tận dụng những chiếc PC cũ để tiếp tục sử dụng với hiệu năng ổn định. Quá trình cài đặt Linux hiện đã đơn giản hơn rất nhiều so với trước, phù hợp cả với người dùng phổ thông chỉ có nhu cầu duyệt web, học tập, lập trình hay làm việc văn phòng. Trong bối cảnh giá máy tính tăng cao, khả năng kéo dài vòng đời thiết bị trở thành lợi thế đáng giá của Linux. Dù nền tảng này vẫn còn hạn chế ở một số phần mềm chuyên dụng, game hoặc ứng dụng doanh nghiệp, nhưng khoảng cách giữa Linux và Windows trong các tác vụ phổ thông đang dần thu hẹp.

Windows chắc chắn chưa đánh mất vị thế thống trị khi vẫn sở hữu hệ sinh thái phần mềm, trò chơi, thiết bị ngoại vi và doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, điều khiến Microsoft phải lo lắng là người dùng giờ đây không còn lựa chọn Windows chỉ vì đó là phương án duy nhất phù hợp với ngân sách. MacBook Neo đã đưa macOS xuống gần phân khúc phổ thông hơn, Linux mang đến cơ hội hồi sinh cho những chiếc PC cũ, còn laptop Windows lại chịu sức ép từ giá linh kiện và cấu hình bị cắt giảm. Nếu trước đây Windows chiến thắng nhờ lợi thế về giá và sự phổ biến, thì trong giai đoạn mới, Microsoft sẽ phải chứng minh giá trị của chính hệ điều hành và trải nghiệm người dùng để giữ chân khách hàng trong cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt.