Từ “kẻ ngoài cuộc” đến bàn ăn sushi Nhật Bản

Việc cá tra Việt Nam xuất hiện trong thực đơn của các chuỗi sushi tại Nhật Bản thị trường nổi tiếng khắt khe không chỉ đơn thuần là câu chuyện xuất khẩu, mà còn phản ánh bước chuyển mình đáng chú ý của một ngành hàng từng bị đánh giá thấp.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, Nhật Bản vốn là thị trường có tiêu chuẩn rất cao, không chỉ về chất lượng sản phẩm mà còn về văn hóa tiêu dùng. Trong bối cảnh đó, việc cá tra được đưa vào thực đơn của các chuỗi sushi lớn như Kura Sushi mang ý nghĩa vượt xa yếu tố thương mại.

Đây được xem là dấu mốc quan trọng, khi cá tra vượt qua một trong những rào cản lớn nhất: sự chấp nhận của người tiêu dùng Nhật đối với một loại cá nước ngọt trong nền ẩm thực vốn đề cao hải sản biển và cá đánh bắt tự nhiên.

Trước đây, cá tra chủ yếu được lựa chọn như một sản phẩm thay thế nhờ giá rẻ. Tuy nhiên, những cải thiện về chất lượng trong thời gian qua đã dần thay đổi định kiến này. Với đặc tính thịt trắng, ít xương, vị nhẹ, cá tra cho thấy khả năng thích nghi tốt khi kết hợp với các gia vị đặc trưng như wasabi hay nước tương.

Xuất khẩu tăng tốc, dư địa còn rộng mở

Những chuyển biến về chất lượng đã nhanh chóng phản ánh vào số liệu xuất khẩu.

Cụ thể, năm 2025, xuất khẩu cá tra Việt Nam sang Nhật Bản đạt 46 triệu USD, tăng 15% so với trước đó. Riêng trong 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch đạt khoảng 8 triệu USD, tăng mạnh 43% so với cùng kỳ.

Đáng chú ý, người tiêu dùng Nhật không chỉ tiếp nhận sản phẩm phi lê truyền thống mà còn dần mở rộng sang các dòng chế biến sâu phù hợp với hệ thống bán lẻ hiện đại và ngành dịch vụ ăn uống như sushi, bento.

Dù vậy, cá tra hiện vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng tiêu thụ thủy sản tại Nhật Bản. Điều này đồng nghĩa với việc dư địa tăng trưởng còn rất lớn nếu doanh nghiệp Việt tiếp tục tận dụng tốt cơ hội và duy trì chất lượng.

Từ giá rẻ sang giá trị cao

Thực tế tại Nhật Bản cho thấy, để đi đường dài, cá tra Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng giá thấp.

Thay vào đó, cuộc cạnh tranh đã chuyển sang các yếu tố cốt lõi như chất lượng, tiêu chuẩn an toàn và mức độ phù hợp với khẩu vị địa phương.

Các doanh nghiệp trong nước đã phải siết chặt toàn bộ chuỗi sản xuất: từ quy trình nuôi trồng, kiểm soát thức ăn, xử lý mùi bùn, đến giảm thiểu chỉ tiêu vi sinh và đảm bảo chuỗi lạnh trong vận chuyển.

Song song, chiến lược sản phẩm cũng có sự thay đổi rõ rệt, tập trung vào các dòng giá trị gia tăng như phi lê cao cấp, thực phẩm chế biến sẵn và các sản phẩm “may đo” riêng cho thị trường Nhật như nguyên liệu sushi, suất ăn bento.

Việc chinh phục được thị trường Nhật Bản không chỉ mang lại giá trị xuất khẩu, mà còn giúp nâng tầm hình ảnh cá tra Việt trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, đây cũng là thị trường đòi hỏi sự ổn định lâu dài về chất lượng và uy tín. Chỉ cần một sai sót nhỏ, doanh nghiệp có thể đánh mất niềm tin đã gây dựng.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện cá tra không còn là hành trình “thoát mác giá rẻ”, mà đang dần trở thành bài toán nâng cấp giá trị nơi chất lượng, thương hiệu và sự thích nghi quyết định khả năng đi xa.