Sự thật về đột quỵ - không có dấu hiệu cảnh báo sớm cho vận động viên

Thông thường, đột quỵ không có dấu hiệu báo trước mà xuất hiện đột ngột, diễn tiến rất nhanh và nguy cơ cao gây tử vong. Vì vậy, việc lắng nghe cơ thể và nhận diện các yếu tố nguy cơ là "chìa khóa" sống còn đối với các vận động viên.

Trong y khoa, đột quỵ được chia thành hai loại chính: đột quỵ não và đột quỵ tim. Đột quỵ não xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ làm chết tế bào não; trong khi đó, đột quỵ tim (thường là nhồi máu cơ tim hoặc ngừng tuần hoàn) là tình trạng dòng máu nuôi tim bị chặn đứng khiến tim ngừng đập đột ngột.

Đáng chú ý, ở người trẻ tuổi nguyên nhân đột quỵ phần lớn không đến từ lối sống hay tuổi tác như nhiều người lầm tưởng. Thay vào đó, đột quỵ bắt nguồn từ các yếu tố bẩm sinh như túi phình mạch máu não, dị dạng động mạch vành hoặc rối loạn nhịp tim. Những "quả bom nổ chậm" này đặc biệt nguy hiểm khi cơ thể vận động ở cường độ cao.

Nhiều vận động viên thường chủ quan rằng đột quỵ sẽ có những dấu hiệu nhẹ từ vài ngày trước để phòng tránh. Tuy nhiên, thực tế đây là một biến cố cấp tính.

ThS.BS. Lê Đình Thái, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh chia sẻ: “Đột quỵ thường không có dấu hiệu cảnh báo trước để chúng ta chuẩn bị. Các triệu chứng như méo miệng, yếu chi hay nói ngọng chỉ xuất hiện ngay tại thời điểm mạch máu não gặp vấn đề. Khi đã thấy triệu chứng, nghĩa là bạn đã bị đột quỵ rồi”.

Các triệu chứng chỉ xuất hiện khi đã bị đột quỵ

“Vì các dị dạng mạch máu không gây triệu chứng ở trạng thái bình thường, nên vận động viên hoàn toàn không có cảm giác mình đang gặp nguy hiểm. Việc vận động liên tục ở cường độ cao đẩy huyết áp và nhịp tim lên mức giới hạn vốn đã là một thử thách cho hệ mạch máu. Rủi ro này sẽ tăng lên gấp bội nếu cơ thể đang có các tác nhân bệnh lý hoặc rối loạn chức năng”, bác sĩ Thái khẳng định.

Đầu tiên là tình trạng nhiễm trùng, sốt cao. Khi bị sốt, cơ thể đang trong trạng thái viêm và mất nước, nhịp tim tăng cao để chống lại tác nhân gây bệnh. Nếu vẫn tiếp tục chạy, hệ tim mạch sẽ bị đẩy vào tình trạng quá tải kép, rất dễ dẫn đến các biến cố cấp tính.

Tiếp theo là tình trạng rối loạn huyết áp do chất kích thích. Việc lạm dụng caffein hoặc các chất kích thích trước khi chạy nhằm tăng sự tỉnh táo sẽ làm tăng huyết áp và nhịp tim. Khi kết hợp với sự hưng phấn (Adrenalin) và áp lực vận động mạnh, chúng trực tiếp kích hoạt các cơn rối loạn nhịp tim kịch phát hoặc làm vỡ các túi phình mạch máu não tiềm ẩn.

Bên cạnh những vấn đề bên trong cơ thể, các tác nhân bên ngoài cũng có thể trở thành chất xúc tác nguy hiểm. Thời tiết khắc nghiệt với nhiệt độ quá cao khiến cơ thể không kịp tản nhiệt dẫn đến sốc nhiệt - nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ trên đường chạy.

Ngược lại, thời tiết quá lạnh có thể gây co mạch đột ngột, làm tăng áp lực lên thành mạch máu não. Ngoài ra, việc chạy bộ vào đêm khuya - khung giờ cơ thể cần nghỉ ngơi và nhịp sinh học đi xuống - buộc hệ tim mạch phải làm việc trái tự nhiên, tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe.

"Lắng nghe cơ thể" - khi nào cần dừng chạy?

Với kinh nghiệm cùng đội ngũ y bác sĩ BVĐK Hồng Ngọc trực tiếp hỗ trợ y tế tại nhiều hệ thống giải chạy hàng đầu Việt Nam, bác sĩ Lê Đình Thái nhấn mạnh cần phải "biết mình biết ta" trên đường chạy. Các vận động viên nên dành sự quan tâm hơn đến việc tầm soát sức khỏe định kỳ, đặc biệt là sức khỏe tim mạch để quản lý các yếu tố nguy cơ từ sớm.

Trong quá trình chạy, vận động viên cần chủ động dừng chạy ngay lập tức nếu xuất hiện những dấu hiệu bất thường: Đau tức ngực, cảm giác bị đè nén ở vùng tim; khó thở bất thường, hụt hơi quá mức dù không tăng tốc; nhịp tim tăng vọt hoặc loạn nhịp không kiểm soát; Đau đầu dữ dội đột ngột; hoa mắt, chóng mặt, nhìn mờ; tê bì, yếu nửa người hoặc một bên tay chân; đột ngột lú lẫn, mất phương hướng; Buồn nôn; vã mồ hôi lạnh; chuột rút toàn thân hoặc cảm giác lảo đảo, mất thăng bằng…

Đó chính là lúc cơ thể phát đi tín hiệu cần được nghỉ ngơi. Bác sĩ Thái khẳng định: “Trên đường chạy, chiến thắng thực sự là khi mình hiểu rõ giới hạn của bản thân. Hãy dừng lại ngay khi thấy các dấu hiệu bất thường để đề phòng những biến cố có thể xảy ra, bởi thời gian trong cấp cứu đột quỵ hay tim mạch thường chỉ được tính bằng giây”.