Không phải cứ rối loạn tiêu hóa là dùng men vi sinh

Men vi sinh (probiotics) ngày càng phổ biến, được nhiều người tìm đến khi đau bụng, tiêu chảy, táo bón hoặc trong thời gian sử dụng kháng sinh. Tâm lý coi đây là sản phẩm “lành tính”, có thể dùng tùy ý khiến không ít người bỏ qua nguyên nhân thực sự của triệu chứng.

Tại Hội thảo khoa học “Cập nhật thực hành điều trị các bệnh lý tiêu hóa: Vai trò của Probiotics trong điều trị H. pylori và IBS” do Viện Tiêu hóa, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức dưới sự chủ trì của PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, Viện trưởng Viện Tiêu hóa, các chuyên gia nhấn mạnh probiotics cần được sử dụng dựa trên bằng chứng khoa học và phù hợp từng tình huống lâm sàng.

Probiotics là các vi sinh vật sống, nhưng lợi ích mang tính đặc hiệu theo từng chủng. Một chủng có thể được nghiên cứu trong một bệnh cảnh nhất định không có nghĩa mọi chế phẩm probiotics đều cho hiệu quả tương tự.

PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, sử dụng không phù hợp có thể không đem lại lợi ích, làm tăng chi phí và ở một số nhóm người bệnh còn tiềm ẩn nguy cơ. Vì vậy, khi xuất hiện triệu chứng tiêu hóa, điều quan trọng là xác định nguyên nhân trước khi lựa chọn sản phẩm.

Với H. pylori, không thể thay thế thuốc điều trị

Điều trị nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) thường cần phối hợp nhiều loại thuốc theo phác đồ. Trong quá trình này, người bệnh có thể gặp buồn nôn, đầy bụng, rối loạn vị giác hoặc tiêu chảy, ảnh hưởng đến khả năng tuân thủ điều trị.

ThS.BSNT Lã Diệu Hương, Viện Tiêu hóa, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết probiotics không thể thay thế phác đồ tiệt trừ H. pylori.

Một số nghiên cứu cho thấy một số chủng probiotics có thể góp phần giảm một số tác dụng không mong muốn trong quá trình điều trị và hỗ trợ khả năng tuân thủ. Tuy nhiên, bằng chứng chưa đồng nhất và hiệu quả phụ thuộc vào từng chủng.

Nếu được bác sĩ chỉ định bổ sung probiotics, người bệnh cần dùng đúng loại, thời điểm và thời gian theo hướng dẫn. Đặc biệt, không tự ý ngừng kháng sinh hoặc thay thế thuốc điều trị H. pylori bằng men vi sinh.

Không có một loại men phù hợp cho tất cả

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là rối loạn tương tác não - ruột, thường biểu hiện bằng đau bụng tái diễn kèm thay đổi số lần đi ngoài hoặc hình thái phân. Bệnh có nhiều thể như tiêu chảy, táo bón và thể hỗn hợp.

Theo BSCKII Nguyễn Ánh Dương, Viện Tiêu hóa, vì IBS có nhiều thể bệnh nên sử dụng một loại men vi sinh cho tất cả người bệnh là không phù hợp.

Ở IBS thể tiêu chảy, một số chủng probiotics đã được nghiên cứu và cho thấy khả năng cải thiện một số triệu chứng ở một bộ phận người bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả mang tính đặc hiệu theo từng chủng, không thể suy rộng cho tất cả chế phẩm.

Với IBS thể táo bón, chất xơ hòa tan như psyllium có thể được cân nhắc. Việc bổ sung chất xơ nên thực hiện từ từ để hạn chế đầy bụng, chướng hơi.

Ngoài triệu chứng tiêu hóa, yếu tố tâm lý - xã hội và hoạt động của trục não - ruột cũng có vai trò trong IBS. Kiểm soát lo âu, căng thẳng khi cần thiết có thể góp phần cải thiện triệu chứng và chất lượng cuộc sống.

Nhóm nguy cơ cao không nên tự ý sử dụng

Một số chủng probiotics đã được nghiên cứu ở trẻ em trong những chỉ định cụ thể, trong đó có Saccharomyces boulardii trong một số tình huống liên quan đến tiêu chảy. Tuy nhiên, hiệu quả và độ an toàn vẫn phụ thuộc vào chủng, chỉ định và tình trạng của trẻ.

Đặc biệt, probiotics cần được sử dụng thận trọng ở người lớn và trẻ em suy giảm miễn dịch nặng, người đang điều trị hồi sức tích cực, nhiễm trùng huyết nặng hoặc có tình trạng toàn thân nghiêm trọng.

Ở những nhóm này, việc dùng probiotics cần có chỉ định và theo dõi của bác sĩ bởi dù hiếm gặp, các biến cố như nhiễm khuẩn hoặc nhiễm nấm huyết liên quan đến vi sinh vật trong chế phẩm có thể nghiêm trọng.

"Sản phẩm probiotics trên thị trường có thành phần và mức giá khác nhau. Tuy nhiên, chế phẩm đắt tiền hoặc chứa nhiều chủng không đồng nghĩa hiệu quả tốt hơn. Điều quan trọng là sản phẩm có dữ liệu khoa học phù hợp với bệnh lý, chỉ định và đối tượng sử dụng.

Probiotics có thể hữu ích trong một số tình huống, nhưng không phải giải pháp chung cho mọi rối loạn tiêu hóa. Khi triệu chứng kéo dài hoặc bất thường, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân, thay vì tự coi men vi sinh như một loại “thuốc bổ đường ruột” và sử dụng kéo dài", PGS.TS.BS Nguyễn Công Long cảnh báo.

>>> Mời quý độc giả theo dõi video: Thực phẩm bốc mùi trong bếp ăn học đường bị trả về sẽ về đâu