Trao đổi với PV VietNamnet, PGS Đỗ Văn Dũng - nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Trường Đại học Y Dược TP HCM cho rằng, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam hiện đạt 74,7 tuổi là con số không hề thấp nếu đặt trong tương quan khu vực. Dù chưa vượt qua các quốc gia như Singapore hay Thái Lan, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm có tuổi thọ cao so với mức phát triển kinh tế. Đây không phải là một “thành tích bề nổi” mà là kết quả thực chất của cả một quá trình dài cải thiện sức khỏe cộng đồng.

Ba trụ cột đã góp phần tạo nên thành tựu này gồm: Tăng trưởng kinh tế giúp nâng cao dinh dưỡng và thể trạng; nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe ngày càng cao và nỗ lực của hệ thống y tế trong cả phòng bệnh lẫn điều trị. Tuy nhiên, phía sau con số ấn tượng ấy vẫn tồn tại một khoảng trống đáng lo ngại: Người Việt sống thọ nhưng chưa sống khỏe.

Để thành tựu này thực sự trọn vẹn, thách thức tiếp theo của chúng ta là phải thu hẹp khoảng cách giữa tuổi thọ cơ học và tuổi thọ khỏe mạnh, đảm bảo những năm tháng tăng thêm là những năm tháng sống có chất lượng, ít bệnh tật.

'Điểm gãy' ở tuổi trung niên

PGS Đỗ Văn Dũng cho rằng nghịch lý này không xuất hiện ngẫu nhiên mà phản ánh một thực tế rằng chúng ta đã làm tốt việc kéo dài sự sống nhưng chưa tối ưu hóa chất lượng sống - đặc biệt ở giai đoạn trung niên.

Tuổi trung niên lẽ ra là “thời kỳ vàng” để tích lũy sức khỏe nhưng lại thường bị bỏ lỡ. Áp lực công việc, gia đình khiến nhiều người duy trì lối sống thiếu lành mạnh: Ăn uống mất cân đối, ít vận động, lạm dụng rượu bia. Những yếu tố này không gây hậu quả ngay lập tức nhưng âm thầm tích tụ thành các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch kéo dài dai dẳng, bào mòn chất lượng sống khi về già.

Ở chiều ngược lại, PGS Dũng cho rằng hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện nay vẫn thiên về “y tế sinh tồn”, tức tập trung điều trị khi bệnh đã xảy ra, thay vì quản lý nguy cơ từ sớm. Sự thiếu hụt dịch vụ chăm sóc dài hạn, dinh dưỡng và hỗ trợ tinh thần cho người cao tuổi càng khiến những năm cuối đời trở nên nặng nề hơn.

Để đạt mục tiêu nâng tuổi thọ lên 75,5 gắn với kéo dài số năm sống khỏe, vị chuyên gia này cho rằng Việt Nam cần một chiến lược chuyển đổi rõ ràng từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe.

Thứ nhất là một hệ thống truyền thông sức khỏe đáng tin cậy. Người dân đang “bơi” trong biển thông tin nhiễu loạn, dễ dẫn đến những lựa chọn sai lầm. Việc cung cấp kiến thức y khoa chính xác, dễ hiểu từ dinh dưỡng, vận động đến phòng ngừa bệnh chính là nền tảng để mỗi cá nhân chủ động bảo vệ sức khỏe.

Thứ hai là nâng cấp vai trò của y tế cơ sở. Trạm y tế không chỉ dừng ở cấp phát thuốc mà cần trở thành nơi theo dõi, quản lý sức khỏe định kỳ cho người dân. Khi các chỉ số như huyết áp, đường huyết được kiểm soát từ sớm tốt nhất là từ trung niên, nguy cơ biến chứng nặng ở tuổi già sẽ giảm đáng kể.

Thứ ba là phát triển hệ thống an sinh và chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi. Trong bối cảnh già hóa dân số nhanh, các mô hình dưỡng lão kết hợp y tế, dịch vụ chăm sóc tại nhà với chi phí hợp lý sẽ là “mảnh ghép” không thể thiếu để đảm bảo người già được sống khỏe và có chất lượng.

Điều này giúp hỗ trợ những người cao tuổi thiếu tích lũy tài sản vẫn có thể tiếp cận được sự chăm sóc y khoa và tinh thần đầy đủ, đảm bảo những năm tháng tăng thêm của cuộc đời thực sự là những năm tháng sống khỏe mạnh và tự tại.

PGS Đỗ Văn Dũng cho rằng, người Việt Nam cần thực hiện những khoản “đầu tư” chiến lược ngay từ khi còn trẻ để đảm bảo thặng dư cả về số năm sống lẫn chất lượng sống khỏe. Đây không chỉ là câu chuyện về lối sống cá nhân mà còn là xây dựng các trụ cột bảo vệ tài chính trước những rủi ro bệnh tật không lường trước được.

Mỗi người cần thêm một "mảnh ghép" tài chính không thể thiếu là chủ động tham gia bảo hiểm xã hội và bảo hiểm sức khỏe. Đây chính là chiếc lưới an sinh thiết thực nhất, giúp mỗi cá nhân tiếp cận được các dịch vụ chăm sóc y tế thiết yếu và giảm bớt gánh nặng chi phí điều trị khi mắc bệnh, đặc biệt là các bệnh mạn tính cần điều trị dài ngày ở tuổi già.