Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, khâu lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu tại các dự án giao thông trọng điểm do Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa (tỉnh Lâm Đồng) quản lý diễn ra vô cùng "suôn sẻ" đối với các nhà thầu tham dự. Việc trích xuất và phân tích kỹ lưỡng các báo cáo đánh giá của tổ chuyên gia mang đến một góc nhìn đa chiều về bức tranh cạnh tranh tại địa phương này.

Vượt qua vòng đánh giá hồ sơ dự thầu mà không cần... "đấu"

Theo nguyên tắc thông thường của hoạt động đấu thầu, vòng đánh giá hồ sơ dự thầu qua mạng là giai đoạn then chốt, nơi các nhà thầu phải chứng minh năng lực vượt trội về kinh nghiệm, kỹ thuật và tài chính để đánh bại các đối thủ cạnh tranh, từ đó đưa ra mức giá tối ưu nhất cho chủ đầu tư. Tuy nhiên, tại Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa, vòng đánh giá này lại mang một sắc thái hoàn toàn khác khi vắng bóng sự ganh đua.

Điển hình tại gói thầu Khắc phục sạt trượt tại tuyến đường 2/9, Biên bản mở thầu ghi nhận chỉ có duy nhất một nhà thầu nộp hồ sơ là Công ty TNHH Đại Long Đắk Nông. Chính vì không có đối thủ cạnh tranh, nên trong quá trình đánh giá, Tổ chuyên gia hoàn toàn không phải đưa ra các lý do loại bỏ đối thủ.

Kịch bản "một mình một ngựa" tiếp tục được sao chép tại gói thầu Nâng cấp, sửa chữa đường vào tổ dân phố Nghĩa Hòa. Báo cáo đánh giá chỉ ra rằng chỉ có duy nhất Liên danh Công ty TNHH Thiện Minh Thành và Công ty TNHH MTV thương mại và xây dựng Thiện Thành dự thầu. Không có hồ sơ cạnh tranh, do đó quá trình đánh giá không phát sinh việc so sánh, loại bỏ nhà thầu.

Hồ sơ "sạch", đánh giá trơn tru từ đầu đến cuối

Sự suôn sẻ của các gói thầu này không chỉ dừng lại ở việc không có đối thủ. Đi sâu vào các tài liệu pháp lý, Báo Tri thức và Cuộc sống ghi nhận quá trình đánh giá hồ sơ của các nhà thầu duy nhất này diễn ra vô cùng trơn tru, dường như không vấp phải bất kỳ hạt sạn nào.

Cụ thể, theo Báo cáo đánh giá E-HSDT số 03/BCĐG-NĐP ngày 20/5/2026 (đối với gói thầu đường 2/9) và Báo cáo đánh giá E-HSDT số 06/BCĐG-NĐP ngày 03/6/2026 (đối với gói thầu đường Nghĩa Hòa) do Công ty TNHH Nhiên Đại Phát lập, toàn bộ quá trình xét duyệt đều không phát sinh bất kỳ khúc mắc nào.

Tại các mục đánh giá nội dung hồ sơ dự thầu, Tổ chuyên gia hoàn toàn không ghi nhận bất kỳ sai sót nào cần làm rõ. Đồng nghĩa với việc, không có bất kỳ một công văn nào yêu cầu làm rõ hồ sơ dự thầu được Chủ đầu tư hay Bên mời thầu phát hành. Hồ sơ của các nhà thầu được đánh giá "Đạt" ở tất cả các bước từ tư cách hợp lệ, năng lực kinh nghiệm, kỹ thuật đến tài chính một cách nhanh chóng. Ngay sau đó, Tổ chuyên gia đã kiến nghị Chủ đầu tư tiến hành mời nhà thầu vào đối chiếu tài liệu gốc để chuẩn bị cho các bước trao thầu.

Cần rà soát toàn diện để khơi thông dòng vốn

Phải khẳng định rằng, việc các doanh nghiệp như Công ty TNHH Đại Long Đắk Nông hay Liên danh Công ty TNHH Thiện Minh Thành và Công ty TNHH MTV thương mại và xây dựng Thiện Thành chuẩn bị hồ sơ hợp lệ, nộp thầu và trúng thầu trơn tru khi không có đối thủ cạnh tranh là hoàn toàn không vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, đặt trong tổng thể bài toán hiệu quả đầu tư công, việc các gói thầu xây lắp quy mô hàng tỷ đồng liên tục rơi vào cảnh "một mình một ngựa" và băng băng về đích dễ dàng là một hiện tượng bất thường về mặt thị trường. Bình luận về vấn đề này, chuyên gia đấu thầu Lê Hào phân tích: "Căn cứ Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, việc một nhà thầu đáp ứng trọn vẹn hồ sơ mà không cần làm rõ là điều tốt. Nhưng chúng ta phải nhìn vào cốt lõi: Vì sao một môi trường đấu thầu mở qua mạng lại vắng bóng đối thủ? Nếu một địa phương liên tục có tình trạng đấu thầu không cạnh tranh, các cơ quan quản lý và bản thân người đứng đầu chủ đầu tư cần tự soi chiếu lại chất lượng của hồ sơ mời thầu. Liệu các tiêu chí về kỹ thuật, doanh thu, kinh nghiệm, hay điều kiện thanh toán có đang gián tiếp tạo ra bức tường cản trở các nhà thầu khác tham gia hay không?".

Đồng tình với quan điểm này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho rằng, pháp luật không cấm việc một nhà thầu dự thầu và trúng thầu. Nhưng Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các chủ đầu tư phải chủ động khơi thông sự cạnh tranh. “Thay vì thụ động chờ đợi và chấp nhận kịch bản một mình một ngựa dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt, chủ đầu tư Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa cần có các giải pháp linh hoạt hơn trong việc thiết lập hồ sơ mời thầu tuân thủ chặt chẽ Thông tư số 79/2025/TT-BTC. Chỉ khi có sự cạnh tranh thực sự bằng năng lực và giá cả, hiệu quả kinh tế của nguồn vốn đầu tư công mới được bảo vệ tối đa”, Luật sư Lập nhấn mạnh.

Sự thiếu vắng đối thủ tại các gói thầu xây lắp đã bộc lộ những hạn chế trong tính cạnh tranh. Thế nhưng, câu chuyện về công tác lựa chọn nhà thầu tại phường Bắc Gia Nghĩa không chỉ dừng lại ở đó. Một khía cạnh khác đáng chú ý hơn đang dần lộ diện: Sự xuất hiện dày đặc của một nhóm tư vấn "quen mặt" trong khâu lập, đánh giá và thẩm định hồ sơ.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Lộ diện vòng tròn tư vấn quen mặt tại các dự án của Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa