Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, bức tranh đầu tư công tại Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa (tỉnh Lâm Đồng) trong giai đoạn 2025 – 2026 đang bộc lộ những con số mang tính đặc trưng đáng chú ý. Các dữ liệu bóc tách từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, việc chấp hành quy định công khai thông tin bước đầu được thực hiện, nhưng bản chất của sự cạnh tranh và hiệu quả kinh tế lại là một dấu hỏi lớn cần được mổ xẻ đa chiều.

Hàng chục tỷ đồng và tỷ lệ tiết kiệm "nhỏ giọt"

Thống kê chi tiết đối với 46 gói thầu đã công bố kết quả lựa chọn nhà thầu do ông Lê Văn Hà – Trưởng phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa ký duyệt, tổng giá trị các gói thầu đạt 20.057.554.000 đồng. Tuy nhiên, tổng giá trị trúng thầu là 20.005.111.000 đồng. Như vậy, tỷ lệ tiết kiệm trung bình mang lại cho ngân sách nhà nước chỉ đạt 0,26% – một mức được giới chuyên môn đánh giá là thấp (dưới 0,5%).

Đi sâu phân tích các hồ sơ pháp lý, hiện tượng "một mình một ngựa" xuất hiện có tính hệ thống tại các dự án giao thông trọng điểm trên địa bàn. Cụ thể, tại gói thầu Khắc phục sạt trượt tuyến đường 2/9 (mã thông báo mời thầu: IB2600187150), giá gói thầu được phê duyệt là 3.482.267.000 đồng. Quá trình mời thầu qua mạng chỉ ghi nhận duy nhất Công ty TNHH Đại Long Đắk Nông nộp hồ sơ dự thầu. Không có đối thủ cạnh tranh, nhà thầu này dễ dàng trúng thầu với giá 3.466.596.000 đồng, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách chỉ đạt 0,45%.

Kịch bản tương tự tiếp tục tái diễn tại gói thầu Nâng cấp, sửa chữa đường vào tổ dân phố Nghĩa Hòa (mã thông báo mời thầu: IB2600219433) với giá gói thầu 7.302.799.000 đồng. Liên danh Công ty TNHH Thiện Minh Thành và Công ty TNHH MTV thương mại và xây dựng Thiện Thành cũng không vấp phải bất kỳ sự cạnh tranh nào từ các đối thủ khác, nghiễm nhiên trúng thầu với giá 7.288.578.000 đồng, tiết kiệm cho ngân sách nhà nước một con số khiêm tốn là 0,19%.

Hay như tại gói thầu thi công xây dựng mã IB2600219531 (Nâng cấp, sửa chữa đường từ QL28 vào trường mẫu giáo Hoa Mai đến giáo họ Phúc Lâm, TDP3 Đắk Ha) trị giá 3.518.366.000 đồng, Công ty Cổ phần xây dựng nhà Đắk Nông cũng băng băng về đích một cách thuận lợi với giá trúng thầu sát giá dự toán mà không có bất kỳ rào cản hay sự ganh đua nào từ các đơn vị cùng ngành.

Góc nhìn pháp lý: Đúng quy trình đã đủ tối ưu?

Cần khẳng định rằng, việc các nhà thầu tham gia nộp hồ sơ dự thầu qua mạng và trúng thầu khi đáp ứng đủ các tiêu chí về năng lực, kinh nghiệm theo hồ sơ mời thầu là hoàn toàn hợp pháp và quyền lợi của doanh nghiệp cần được tôn trọng. Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý vốn nhà nước của chủ đầu tư, bài toán tối ưu hóa ngân sách và bảo đảm tính cạnh tranh thực chất vẫn là điều đáng được mổ xẻ nhằm khích lệ một môi trường đầu tư công hiệu quả hơn.

Nhìn nhận sự việc dưới lăng kính pháp luật, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: “Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15 quy định rất rõ mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu là đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Việc các gói thầu dù được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng liên tục chỉ có một nhà thầu tham gia, dù quy trình chấm thầu được thực hiện đầy đủ các bước, vẫn làm suy giảm nghiêm trọng ý nghĩa của việc tối ưu hóa ngân sách. Mức tiết kiệm dưới 1% cho các gói thầu xây lắp quy mô hàng tỷ đồng là một minh chứng cho thấy tính cạnh tranh chưa được phát huy tối đa".

Luật sư Nguyễn Văn Lập cũng nhấn mạnh thêm: "Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo sát sao về việc cần đánh giá, rà soát lại nguyên nhân của tình trạng đấu thầu thiếu cạnh tranh này. Chủ đầu tư cần có trách nhiệm giải trình và tìm ra giải pháp để môi trường đấu thầu tại địa phương thực sự hấp dẫn, thu hút được đông đảo doanh nghiệp có năng lực tham gia, từ đó giúp dòng vốn đầu tư công được sử dụng một cách tiết kiệm và hiệu quả nhất".

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Lâm Đồng: Đi tìm lời giải bài toán cạnh tranh tại phường Bắc Gia Nghĩa