Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, trong quản lý đầu tư công, tỷ lệ tiết kiệm sau đấu thầu là thước đo quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách của các chủ đầu tư. Thông qua quá trình thương thảo hoặc đấu thầu cạnh tranh, giá trúng thầu cuối cùng buộc phải thấp hơn giá dự toán nhằm mục đích giữ lại phần thặng dư tài chính cho công quỹ. Tuy nhiên, hồ sơ các dự án do Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Hừng Đông thực hiện lại cho thấy những chỉ số cần được làm rõ.

Nghịch lý tỷ lệ tiết kiệm "nhỏ giọt"

Số liệu thống kê tính đến tháng 6/2026 cho thấy, trên tổng quy mô ngân sách hơn 30,2 tỷ đồng mà Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Hừng Đông đã trúng thầu, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước trung bình chỉ đạt mức rất thấp là 0,86% (tương đương tỷ lệ giá trúng thầu so với giá dự toán lên tới 99,14%). Sự "tiết kiệm nhỏ giọt" này hiện diện rõ nét nhất tại các gói thầu xây lắp công ích được triển khai trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Điển hình, tại Gói thầu số 04 (Xây lắp toàn bộ công trình thuộc Dự án Bãi đậu xe trên đường Hồ Xuân Hương) do Văn phòng HĐND và UBND phường Mũi Né (tỉnh Lâm Đồng) làm Chủ đầu tư, ông Huỳnh Thúc Chí (Chánh Văn phòng) đã ký phê duyệt giá trúng thầu cho Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Hừng Đông là 1.602.438.000 đồng. So với giá dự toán 1.618.623.540 đồng, số tiền tiết kiệm cho công quỹ khoảng 16,1 triệu đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm thấp đạt 0,999%. Tại Gói thầu số 05 (Cải tạo khu vực trước trụ sở UBND phường Hàm Tiến cũ), tỷ lệ tiết kiệm này cũng chỉ đạt 1,005%.

Tương tự, tại Gói thầu số 03 (Sửa chữa Nhà vệ sinh học sinh) do Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm (tỉnh Lâm Đồng) làm Chủ đầu tư, ông Vũ Thế Tài (Trưởng phòng) ký phê duyệt giá trúng thầu là 1.202.603.771 đồng so với dự toán 1.227.146.084 đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm đạt 1,999%.

Bình luận về vấn đề này, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) nhận định: "Theo hướng dẫn tại Điểm a Khoản 1 Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 của Bộ Tài chính, đối với các gói thầu xây lắp áp dụng hình thức chỉ định thầu quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (áp dụng cho gói thầu có quy mô, tính chất tương tự gói thầu trước đó đã tổ chức đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế thành công trong thời gian 05 năm), chủ đầu tư và nhà thầu bắt buộc phải thương thảo về giá để bảo đảm tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.

Đối với các trường hợp chỉ định thầu khác quy định tại Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, chủ đầu tư phải chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn thực hiện nhằm bảo đảm tối ưu hóa ngân sách nhà nước, nâng cao hiệu quả và tính khả thi của gói thầu.

Do đó, việc lạm dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn kết hợp với tỷ lệ tiết kiệm thực tế đạt mức rất thấp dưới 1% hoặc dưới 2% là biểu hiện không đảm bảo mục tiêu tối ưu hóa hiệu quả sử dụng dòng vốn đầu tư công năm 2026 theo định hướng thực hành tiết kiệm, cắt giảm chi phí của Bộ Tài chính.

Trường hợp xuất hiện hàng loạt gói thầu liên tiếp trúng sát nút giá dự toán trên cùng một địa bàn, các cơ quan thanh tra, kiểm tra cần rà soát kỹ lưỡng toàn bộ quy trình khảo sát lập dự toán, lập giá gói thầu cũng như tính khách quan, trung thực trong quá trình thương thảo giá hợp đồng của các chủ đầu tư liên quan

Những khoảng lặng minh bạch từ độ trễ công bố thông tin

Ngoài dấu hỏi về hiệu quả kinh tế, hoạt động đấu thầu của Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Hừng Đông còn đi kèm với hiện tượng chậm trễ công bố thông tin một cách có hệ thống từ phía các chủ đầu tư.

Theo Khoản 4 Điều 8 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) và Thông tư số 79/2025/TT-BTC, chủ đầu tư có trách nhiệm đăng tải kết quả lựa chọn nhà thầu lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong thời hạn chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định phê duyệt.

Thế nhưng, dữ liệu đối soát thực tế giữa văn bản gốc và Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia lại ghi nhận những độ trễ đáng báo động. Kỷ lục thuộc về Quyết định số 17C/QĐ-PKT phê duyệt chỉ định thầu cho Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Hừng Đông (Dự án Phòng tiếp dân xã Hàm Kiệm) do ông Vũ Thế Tài ký ban hành ngày 09/03/2026. Thông tin này hoàn toàn bị giữ kín và chỉ được đẩy lên mạng đấu thầu quốc gia vào ngày 06/05/2026, tức là trễ tới 58 ngày.

Cũng tại Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm, Quyết định số 115/QĐ-PKT ký duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu vào ngày 20/05/2026 nhưng đến tận 08/06/2026 mới công bố (trễ 19 ngày); Quyết định số 55/QĐ-PKT ký ngày 20/04/2026 nhưng đến 07/05/2026 mới đăng tải (trễ 17 ngày).

Trao đổi dưới góc độ chuyên môn, Chuyên gia đấu thầu Đào Giang nhấn mạnh: "Hành vi chậm công bố thông tin không đơn thuần là lỗi hành chính. Theo Điều 138 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, nhà thầu chỉ có tối đa 10 ngày kể từ ngày kết quả được đăng tải để gửi đơn kiến nghị. Bằng việc 'ém' quyết định từ 17 đến 58 ngày, chủ đầu tư đã tước đoạt quyền giám sát cộng đồng và quyền kiến nghị hợp pháp của các nhà thầu khác. Khi thông tin được công bố, công trình có thể đã thi công xong, tạo ra tình thế 'sự đã rồi', làm vô hiệu hóa khả năng thanh tra, chấn chỉnh."

Trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Sự lặp lại của tình trạng lạm dụng chỉ định thầu, phê duyệt trúng thầu sát giá trần và làm sai lệch thời gian công bố thông tin là những dấu hiệu không thể xem nhẹ.

Theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính công khai, minh bạch, bảo đảm hiệu quả kinh tế và đặc biệt là phải giải trình bằng văn bản đối với các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm dưới 1%. Việc ông Vũ Thế Tài (Trưởng phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm) và ông Huỳnh Thúc Chí (Chánh Văn phòng UBND phường Mũi Né) liên tục ký phê duyệt các gói thầu với mức tiết kiệm thấp, đi kèm sự chậm trễ thông tin công khai, đòi hỏi sự vào cuộc rà soát của các cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng.

Chỉ có sự thanh tra, kiểm tra minh bạch đối với toàn bộ các dự án đầu tư công cấp cơ sở do Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Hừng Đông thực hiện mới có thể làm sáng tỏ những dấu hiệu bất thường, bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật và tối ưu hóa nguồn lực ngân sách.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.