Khoa học lần đầu 'cân' được khối lượng của một lỗ đen quái vật

Lần đầu tiên, các nhà khoa học "cân" được khối lượng của một lỗ đen quái vật nằm cách chúng ta 10 tỉ năm ánh sáng.

Thông qua sử dụng kính viễn vọng không gian James Webb, một nhóm khoa học gia quốc tế đã "cân" được khối lượng của một lỗ đen quái vật khổng lồ đang ngủ yên. Lỗ đen siêu khối lượng này không hoạt động và nằm cách Trái đất 10 tỉ năm ánh sáng. Điều này khiến lỗ đen này trở thành lỗ đen siêu khối lượng xa nhất mà các nhà khoa học từng đo được khối lượng.

Kết quả nghiên cứu của các chuyên gia cho thấy "quái vật" này - trái tim của thiên hà MRG-M0138, tồn tại khi vũ trụ chưa đầy 4 tỉ năm tuổi - nặng gấp 6 tỉ lần khối lượng Mặt trời.

Mặt trời vốn được sử dụng như một đơn vị đo cân nặng của các vật thể lớn trong vũ trụ. Để so sánh, lỗ đen Sagittarius A* (viết tắt là Sgr A*) chỉ nặng hơn 4 triệu Mặt trời.

Các lỗ đen siêu khối lượng có thể rất dễ nhận thấy khi đang tích cực hút vật chất và tỏa sáng rực rỡ. Tuy nhiên, lỗ đen không hoạt động khó phát hiện hơn nhiều bởi vì chúng lặng lẽ và tăm tối.

Tuy nhiên, những lỗ đen này cũng có ảnh hưởng hấp dẫn rất lớn, bao gồm chuyển động của các ngôi sao quay quanh lỗ đen. Các ngôi sao đó thực sự có thể quan sát được.

xaccc-5.png
Thiên hà MRG-M0138 mới được các chuyên gia đo khối lượng. Ảnh: NASA/JWST.

Để phát hiện và đo khối lượng của lỗ đen siêu khối lượng trên, nhóm nghiên cứu đã sử dụng kính viễn vọng không gian James Webb để theo dõi chuyển động của các ngôi sao ở trung tâm của thiên hà MRG-M0138. Kỹ thuật này đã được giới chuyên gia sử dụng trong quá khứ để đo khối lượng của các hố đen "ngủ đông" ở gần Trái đất hơn nhiều.

MRG-M0138 nằm ở vị trí cực xa và chỉ hiện ra trước mắt người Trái đất dưới dạng một dải sáng, là hình ảnh bị méo mó vì một "thấu kính hấp dẫn" - tức một cụm thiên hà hoặc một thiên hà hoạt động như kính lúp - nằm chen giữa nó và chúng ta.

"Đây là một trong những kỹ thuật tốt nhất mà chúng ta có để đo khối lượng của hố đen, vì vậy chúng tôi rất hào hứng khi mở rộng ứng dụng này đến một giai đoạn sớm hơn nhiều trong lịch sử vũ trụ", đồng tác giả nghiên cứu Andrew Newman thuộc Viện Khoa học Carnegie (Mỹ) cho biết.

Ngoài ra, nhóm nghiên cứu còn xác định được chính thiên hà MRG-M0138 cũng đang ở trạng thái "ngủ đông", nghĩa là nó không còn hình thành sao mới nữa. Điều này có thể là kết quả của việc hố đen siêu khối lượng trải qua một giai đoạn "ăn mồi" dữ dội trước. Phát hiện mới cung cấp thêm thông tin để giới thiên văn hiểu hơn về thuở sơ khai của vũ trụ.

Mời độc giả xem video: Hiện tượng "siêu trăng máu" xuất hiện khiến nhiều người trên thế giới háo hức.

Phát hiện lỗ đen bí ẩn được mệnh danh 'cá mập vũ trụ'

Một lỗ đen được mệnh danh là "cá mập vũ trụ" vừa được phát hiện. Nó cách Trái Đất 600 triệu năm ánh sáng, có khối lượng xấp xỉ 1 triệu lần khối lượng Mặt Trời.

NASA đã đăng một bài viết trên blog rằng, các nhà thiên văn học sử dụng Kính viễn vọng không gian Hubble, đã phát hiện ra một “cá mập vũ trụ” cách Trái đất chúng ta khoảng 600 triệu năm ánh sáng. Nó thực chất là một lỗ đen siêu khối lượng có tên là AT2024tvd với khối lượng xấp xỉ 1 triệu lần khối lượng của Mặt trời.

anh-chup-man-hinh-2026-06-03-115301.png
Lỗ đen AT2024tvd này không nằm ở trung tâm của một thiên hà như các lỗ đen siêu khối lượng điển hình. Ảnh: @NASA.

Bí ẩn xung quanh QSO1- lỗ đen lớn nhất được biết đến cho đến nay

Lỗ đen siêu khối lượng lớn nhất được biết đến cho đến nay, QSO1 đã được phát hiện, nó chiếm hơn hai phần ba khối lượng của thiên hà chủ.

Mới đây, Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST) đã xác nhận thêm rằng, dấu “chấm đỏ nhỏ” Abell 2744−QSO1 vừa phát hiện trong vũ trụ là một lỗ đen siêu khối lượng với hầu như không có ngôi sao nào bao quanh nó.

Lỗ đen Abell 2744−QSO1 (viết tắt là QSO1) bị nhuộm đỏ bởi bụi năng lượng cao và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi hiện tượng thấu kính hấp dẫn. Quan điểm chung hiện nay cho rằng, lỗ đen siêu khối lượng này ra đời khoảng 700 triệu năm sau Vụ Nổ Lớn Big Bang.

AI tạo ra đột phá trong giải mã bí ẩn của lỗ đen

Các nhà thiên văn học sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giải mã những bí ẩn của lỗ đen và hé lộ bí ẩn về sự quay nhanh của Dải Ngân hà.

Nhờ khả năng tính toán mạnh mẽ của AI, các nhà thiên văn học đã tạo ra bước đột phá trong việc khám phá những thiên thể bí ẩn nhất của vũ trụ: Đó là các lỗ đen.

Nghiên cứu mới cho thấy rằng, bằng cách phân tích lượng lớn dữ liệu mô phỏng thông qua mạng nơron, các nhà khoa học không chỉ có thể "nhìn thấy" các lỗ đen rõ ràng hơn, mà còn lần đầu tiên tiết lộ rằng, lỗ đen siêu khối lượng ở trung tâm Dải Ngân hà, Sagittarius A*, có thể đang quay với tốc độ cực nhanh.

Đọc nhiều nhất

Tin mới

Tận mục "dây leo vũ trụ" kỳ quái

Tận mục "dây leo vũ trụ" kỳ quái

Các nhà thiên văn học sử dụng kính viễn vọng không gian James Webb, đã phát hiện ra một "dây leo vũ trụ" được hình thành bởi 20 thiên hà liên kết với nhau.