Hoàn thiện những bước cuối cùng để vận hành thị trường carbon

Tại "Diễn đàn quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động", ông Nguyễn Tuấn Quang - Phó Cục trưởng Phụ trách cục Biến đổi khí hậu cho biết, sau nhiều lần điều chỉnh tiến độ, việc vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước đang tiến gần đến giai đoạn hoàn tất. Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và khung pháp lý, Việt Nam kỳ vọng sớm hình thành thị trường carbon, tạo động lực thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Theo đó, việc vận hành thị trường carbon tại Việt Nam có sự tham gia của nhiều cơ quan và tổ chức, bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, hai sở giao dịch chứng khoán cùng hệ thống ngân hàng và các công ty chứng khoán.

"Đến nay, nhiều quy định quan trọng phục vụ vận hành thị trường đã được ban hành như quy chế giám sát giao dịch carbon, hệ thống đăng ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Tuy nhiên, vẫn còn một số nội dung kỹ thuật cần tiếp tục hoàn thiện, trong đó có quy chế vận hành giao dịch thị trường carbon và việc cấp phép cho các công ty chứng khoán tham gia thị trường", ông Tuấn Quang thông tin.

Về hạ tầng công nghệ, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, hệ thống cơ sở dữ liệu đăng ký hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon đã cơ bản hoàn thành, được phê duyệt mức độ an toàn thông tin và sẵn sàng đưa vào vận hành.

"Nếu các thủ tục còn lại được hoàn tất đúng tiến độ, việc vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước có thể được triển khai trong tháng 6", ông Tuấn Quang cho biết.

Theo lộ trình phát triển thị trường carbon đã được Chính phủ phê duyệt, Việt Nam sẽ triển khai giai đoạn thí điểm trước khi đưa thị trường carbon vào vận hành chính thức trong các giai đoạn tiếp theo.

Thị trường carbon được xem là công cụ kinh tế quan trọng nhằm thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính thông qua cơ chế mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon.

PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách, Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, các doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị ngay từ bây giờ thay vì chờ các quy định hoàn thiện.

Theo ông Thọ, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và kiểm kê phát thải minh bạch, đồng thời triển khai chiến lược giảm phát thải dài hạn nhằm giảm thiểu chi phí tuân thủ trong tương lai.

"Việc đầu tư công nghệ, chuyển đổi năng lượng và tham gia cơ chế tín chỉ carbon sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính khi thị trường carbon đi vào vận hành", ông Thọ nhận định.

Ngược lại, những doanh nghiệp chậm chuyển đổi có thể đối mặt với chi phí lớn khi nhu cầu mua tín chỉ carbon gia tăng hoặc các quy định về phát thải ngày càng nghiêm ngặt.

Đề xuất kiểm kê khí nhà kính hằng năm

Cũng tại diễn đàn, ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) đang đề xuất nhiều thay đổi quan trọng nhằm phục vụ quá trình vận hành thị trường carbon. Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc kiểm kê khí nhà kính có thể được thực hiện hằng năm thay vì hai năm một lần như hiện nay.

Theo ông Quang, việc cập nhật số liệu phát thải thường xuyên sẽ giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp theo dõi sát diễn biến phát thải, đánh giá hiệu quả các biện pháp giảm nhẹ khí nhà kính và phục vụ việc phân bổ hạn ngạch phát thải hằng năm.

Dự thảo luật cũng lần đầu tiên đề xuất giao UBND cấp tỉnh thực hiện kiểm kê khí nhà kính tại địa phương và chủ động xây dựng danh mục các cơ sở thuộc diện phải kiểm kê. Hiện nay, nhiệm vụ này chủ yếu do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp, trình Thủ tướng phê duyệt.

Theo cơ quan soạn thảo, việc phân cấp sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong quản lý nguồn phát thải, xây dựng các kế hoạch giảm phát thải phù hợp với điều kiện thực tế.

Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi là việc điều chỉnh cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính

Theo đó, trách nhiệm phân bổ hạn ngạch sẽ được chuyển từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang các bộ quản lý ngành, lĩnh vực. Các bộ sẽ xây dựng định mức phát thải trên đơn vị sản phẩm và phân bổ hạn ngạch cho từng cơ sở thuộc phạm vi quản lý.

Dự thảo cũng bổ sung tiêu chí xác định các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải. Trong giai đoạn đầu vận hành thị trường carbon, ưu tiên sẽ dành cho các cơ sở phát thải lớn và có đủ dữ liệu phục vụ công tác giám sát, kiểm chứng.

Toàn bộ quy trình kiểm kê khí nhà kính, đo đạc, báo cáo và thẩm định kết quả giảm phát thải dự kiến sẽ được thực hiện trên nền tảng số. Điều này không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp mà còn nâng cao tính minh bạch, tạo nền tảng dữ liệu tập trung phục vụ quản lý và vận hành thị trường carbon trong tương lai.

Việc đưa sàn giao dịch carbon vào hoạt động được kỳ vọng sẽ trở thành bước tiến quan trọng trong quá trình hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam, đồng thời giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trước xu hướng định giá carbon đang được nhiều quốc gia áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu.