'Đế chế dưới lòng đất' của loài côn trùng có tổ chức xã hội cực cao

Ẩn sâu dưới lòng đất và trong những thân gỗ mục, tồn tại một thế giới côn trùng tổ chức chặt chẽ như xã hội thu nhỏ với kỷ luật đáng kinh ngạc.

T.B (tổng hợp) 10/04/2026 14:00

Các loài mối (phân bộ Isoptera) là một nhóm côn trùng nổi tiếng với khả năng xây dựng và tổ chức bầy đàn cực kỳ phức tạp. Điểm nổi bật nhất của mối là cấu trúc xã hội chặt chẽ, bao gồm các “đẳng cấp” rõ rệt gồm: Mối chúa, mối vua, mối thợ và mối lính.

Mỗi cá thể đảm nhận một vai trò riêng, từ sinh sản, xây tổ, tìm kiếm thức ăn đến bảo vệ thuộc địa. Mối chúa có thể sống nhiều năm và đẻ hàng nghìn trứng mỗi ngày, trở thành trung tâm duy trì sự tồn tại của cả quần thể.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Một điều đáng kinh ngạc của mối là khả năng xây dựng tổ. Những ụ mối cao lớn ở châu Phi hay Australia có thể cao tới vài mét, với hệ thống thông gió tinh vi giúp điều hòa nhiệt độ và độ ẩm bên trong. Các “công trình” này không chỉ là nơi trú ẩn mà còn là minh chứng cho khả năng hợp tác và “kỹ thuật sinh học” của một loài côn trùng nhỏ bé.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Thức ăn chính của mối là cellulose – thành phần cấu tạo nên gỗ và thực vật. Tuy nhiên, bản thân mối không thể tiêu hóa cellulose một cách trực tiếp. Chúng phụ thuộc vào các vi sinh vật cộng sinh trong ruột để phân giải chất này thành dinh dưỡng. Mối quan hệ cộng sinh này là một ví dụ điển hình về sự phụ thuộc lẫn nhau trong tự nhiên, nơi hai bên cùng tồn tại và phát triển.

Ảnh: zookeys.pensoft.net.

Dù thường bị xem là loài gây hại do khả năng phá hoại nhà cửa, đồ gỗ và cây trồng, mối lại đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Chúng giúp phân hủy vật chất hữu cơ, tái chế chất dinh dưỡng và cải thiện cấu trúc đất. Nhờ hoạt động của mối, nhiều hệ sinh thái đất khô cằn trở nên màu mỡ hơn, hỗ trợ sự phát triển của thực vật.

Sự tồn tại của mối cho thấy rằng những sinh vật nhỏ bé nhất cũng có thể tạo ra ảnh hưởng to lớn. Từ những đường hầm vô hình dưới lòng đất đến những ụ mối khổng lồ trên bề mặt, chúng là minh chứng sống động cho sức mạnh của cộng sinh và tổ chức trong tự nhiên.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước

#Hệ thống xã hội của mối #Kỹ thuật xây tổ của mối #Quan hệ cộng sinh trong mối #Vai trò sinh thái của mối #Cấu trúc và hoạt động của tổ mối #Vai trò trong hệ sinh thái

Loài bọ khổng lồ khiến nhiều người rùng mình, ở Việt Nam là đặc sản

Trong bóng tối lạnh lẽo của đáy đại dương sâu thẳm, tồn tại một sinh vật khiến nhiều người vừa kinh ngạc vừa rùng mình khi nhìn thấy.

Là những “gã khổng lồ” của thế giới giáp xác biển sâu, bọ biển khổng lồ (chi Bathynomus) có họ hàng xa với bọ gỗ quen thuộc trên cạn. Chúng có thể dài tới hơn 30 cm, với thân dẹt, nhiều đốt, bao phủ bởi lớp giáp cứng như áo giáp thời trung cổ. Đôi mắt lớn thích nghi với ánh sáng yếu, cùng bảy cặp chân khỏe giúp chúng bò chậm rãi trên đáy biển, tạo nên một hình ảnh vừa kỳ quái vừa cổ xưa, như thể bước ra từ một kỷ nguyên tiền sử đã biến mất.

Xem chi tiết

Sinh vật đẹp mê hoặc khiến nhiều người tắm biển khốn khổ

Giữa đại dương mênh mông, có một sinh vật trôi nổi mang vẻ đẹp rực rỡ nhưng ẩn chứa nọc độc khiến con người phải dè chừng.

Sứa lửa, tên khoa học Physalia physalis, thường được biết đến ở phương Tây với cái tên “tàu chiến Bồ Đào Nha” (Portuguese man o’ war), thực chất không phải là một con sứa đơn lẻ mà là một tập hợp các cá thể chuyên hóa sống cộng sinh, gọi là một “thuộc địa” (colony). Mỗi cá thể trong đó đảm nhiệm một chức năng riêng – từ nổi, bắt mồi đến sinh sản – phối hợp với nhau như một cơ thể hoàn chỉnh, tạo nên một sinh vật vừa kỳ lạ vừa tinh vi.

Xem chi tiết

Sinh vật kỳ dị uốn éo dưới biển sâu, tự 'cắt tay' để sống sót

Ẩn mình giữa những khe đá và rạn san hô, có những sinh vật biển kỳ lạ với cánh tay ngoằn ngoèo lặng lẽ chuyển động trong bóng tối.

Sao biển đuôi rắn thuộc lớp Ophiuroidea, là họ hàng gần của sao biển nhưng mang dáng vẻ hoàn toàn khác biệt. Thay vì những cánh tay dày và chậm chạp, chúng sở hữu cánh tay dài, mảnh và linh hoạt như những con rắn nhỏ, có thể uốn lượn theo mọi hướng. Phần đĩa trung tâm của cơ thể tách biệt rõ rệt với các cánh tay, tạo nên hình dáng giống một “bộ khung sống” vừa thanh mảnh vừa bí ẩn.

Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Dự đoán ngày mới 11/4/2026 cho 12 con giáp: Ngọ làm đâu trúng đó

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Ngọ hăng hái làm việc, có tài năng kinh doanh và làm đâu trúng đó.

[INFOGRAPHIC] 'Chi tiết' nhà vệ sinh 30 triệu USD trên tàu Orion

Tàu vũ trụ Orion thực hiện sứ mệnh lịch sử Artemis II của NASA được trang bị nhà vệ sinh trị giá 30 triệu USD với các công nghệ tối tân.

Chim cánh cụt hoàng đế được đưa vào danh sách nguy cấp

Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) mới đưa chim cánh cụt hoàng đế vào danh sách các loài "Nguy cấp". Đây là loài đặc hữu ở Nam Cực.

Phi hành đoàn Artemis II sắp tái nhập khí quyển, trở về Trái đất

Phi hành đoàn Artemis II sắp tái nhập khí quyển với "quả cầu lửa". Theo dự kiến, họ sẽ đáp xuống vùng biển ngoài khơi Nam California vào tối 10/4.

Orion "trái tim" đưa con người trở lại Mặt Trăng

Tàu Orion của NASA đang chứng minh năng lực bay không gian sâu với Artemis II, mở ra kỷ nguyên mới cho hành trình chinh phục Mặt Trăng và xa hơn nữa.

Tử vi 12 cung hoàng đạo 10/4: Nhân Mã gặp quý nhân, kinh doanh khởi sắc

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo 10/4, Nhân Mã thuận lợi mọi bề, có thêm quan hệ tốt. Bọ Cạp bớt lo nghĩ những chuyện không đâu.

Sói đào tẩu khỏi vườn thú, hơn 250 người vất vả đi tìm

Khoảng 251 người gồm lính cứu hỏa, cảnh sát, nhân viên vườn thú... tham gia cuộc tìm kiếm con sói 2 năm tuổi đào tẩu khỏi vườn thú ở Daejeon, Hàn Quốc.