Phát hiện bất ngờ dưới nền nhà

Tại ngôi làng thuộc thành phố Tam Môn Hiệp, tỉnh Hà Nam (Trung Quốc), một gia đình tiến hành sửa chữa nhà và đào đất để gia cố nền móng. Trong quá trình thi công, những người thợ bất ngờ phát hiện các mảnh hiện vật bằng ngọc và đồng nằm sâu dưới lòng đất.

Sự xuất hiện của những mảnh ngọc có bề mặt sáng bóng cùng các mảnh đồng phủ lớp gỉ lâu năm khiến mọi người nhanh chóng nhận ra đây có thể là dấu tích khảo cổ. Thông tin được báo cho cơ quan chuyên môn, mở đầu cho một đợt khai quật quan trọng tại khu vực Thượng Thôn Lĩnh, Tam Môn Hiệp.

Thực tế, khu vực này không phải lần đầu được giới khảo cổ chú ý. Quần thể mộ Quắc tại Thượng Thôn Lĩnh đã được phát hiện từ những năm 1950 trong quá trình khảo cổ phục vụ việc xây dựng hồ chứa Tam Môn Hiệp. Các cuộc điều tra sau đó xác định đây là một nghĩa địa quý tộc quy mô lớn của nước Quắc cổ xưa, tồn tại từ cuối thời Tây Chu đến đầu Xuân Thu.

Lộ diện ngôi mộ của Quắc Trọng

Trong đợt khai quật gần đây nhất, các nhà khảo cổ phát hiện nhiều ngôi mộ có quy mô lớn. Nổi bật trong số đó là M2009, được xác định là mộ của Quắc Trọng, một vị quốc quân của nước Quắc.

Ngôi mộ có dạng huyệt đất thẳng đứng, dài khoảng 5,6 m, rộng 4,4 m ở miệng huyệt và sâu tới khoảng 19,3 m. Đây là một trong những ngôi mộ lớn nhất từng được khai quật tại khu nghĩa địa nước Quắc. Bên trong có hệ thống quan tài, quách đựng và một lớp che phủ bên ngoài. Các vách huyệt còn được phủ một lớp sắc tố xanh nhạt đặc biệt.

Điểm quan trọng giúp xác định danh tính chủ nhân ngôi mộ này là các dòng chữ khắc trên đồ đồng. Nhiều khí vật mang dòng chữ ghi tên “Quắc Trọng”, qua đó cung cấp bằng chứng trực tiếp về thân phận người được mai táng trong mộ.

Các tư liệu khảo cổ cho thấy Quắc Trọng là một vị quân chủ của nước Quắc. Nước Quắc là một chư hầu họ Cơ có vai trò đáng kể trong lịch sử Tây Chu và đầu Xuân Thu, sau này bị nước Tấn tiêu diệt vào năm 655 trước Công nguyên.

Hàng nghìn hiện vật quý được khai quật

Các chuyên gia cho biết số hiện vật trong ngôi mộ lên tới hơn 2.600 món, trong đó có hơn 600 đồ ngọc và khoảng 2.000 hiện vật bằng đồng, bạc cùng nhiều loại di vật khác.

Các đồ tùy táng gồm nhiều nhóm khác nhau như lễ khí, nhạc khí, binh khí, công cụ, đồ dùng cho xe ngựa, đồ ngọc và nhiều vật phẩm phục vụ nghi lễ. Sự phong phú về chủng loại phản ánh địa vị cao của chủ nhân ngôi mộ cũng như trình độ thủ công của cư dân nước Quắc cổ xưa.

Đáng chú ý, các đồ ngọc tại khu mộ Quắc nổi tiếng bởi số lượng lớn, kiểu dáng đa dạng và kỹ thuật chế tác tinh xảo. Nhiều hiện vật được tạo hình rồng, hổ, chim ưng, thỏ, hươu, chuột, rắn, voi, bò và phượng hoàng. Một số đồ ngọc được sử dụng trong nghi lễ, một số làm đồ trang sức hoặc vật tùy táng.

Từ một ngôi mộ đến cả nghĩa địa cổ

Điều khiến các nhà khảo cổ đặc biệt quan tâm không chỉ là ngôi mộ của Quắc Trọng. Khi mở rộng điều tra, họ nhận thấy khu vực dưới ngôi làng và vùng lân cận còn lưu giữ một hệ thống mộ táng có quy mô rất lớn. Toàn bộ khu vực có thể có hơn 500 ngôi mộ, tạo thành một hệ thống nghĩa địa của nước Quắc cổ.

Các tư liệu khảo cổ trước đó cũng xác nhận tổng số mộ trong quần thể mộ nước Quắc vượt quá 500, bao gồm cả hố xe ngựa và hố tế lễ. Khu nghĩa địa có diện tích khoảng 324.500 m², được bố trí thành các khu vực tương đối có trật tự. Mộ của các vị quốc quân nằm ở khu vực phía Bắc, trong khi các khu mộ khác được phân bố theo quan hệ và thứ bậc xã hội.

Cách sắp xếp này cung cấp tư liệu quan trọng để nghiên cứu chế độ tông pháp, trật tự đẳng cấp và tập tục mai táng của xã hội Tây Chu – đầu Xuân Thu.

Các cuộc khai quật tại Thượng Thôn Lĩnh đã làm thay đổi đáng kể hiểu biết của giới nghiên cứu về nước Quắc cổ. Trước khi khu mộ được phát hiện, những ghi chép về quốc gia chư hầu này chủ yếu nằm rải rác trong các thư tịch cổ.

Những phát hiện khảo cổ, đặc biệt là các đồ đồng có dòng chữ cổ, giúp kết nối tư liệu dưới lòng đất với các ghi chép lịch sử. Qua đó, các nhà nghiên cứu có thể tìm hiểu rõ hơn về hệ thống chính trị, nghi lễ, quân sự, thủ công, đời sống quý tộc và quan hệ xã hội của nước Quắc.