Tuy nhiên, các ý kiến cho rằng, bỏ thi không đồng nghĩa với tự động giảm áp lực; điều quan trọng là phải bảo đảm chất lượng đánh giá, đủ trường lớp và một phương thức tuyển sinh công bằng, đáng tin cậy.
Không thể bỏ thi ngay, cần xây dựng thước đo đánh giá chung
Hà Nội đang nghiên cứu lộ trình đổi mới tuyển sinh lớp 10 theo hướng xét tuyển dựa trên kết quả học tập và rèn luyện của học sinh THCS.
Trao đổi với báo chí về vấn đề này, ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, Sở GD-ĐT Hà Nội, cho biết thành phố đang nghiên cứu theo hướng thận trọng, từng bước.
Trong năm học 2026-2027, Hà Nội dự kiến khảo sát, đánh giá ở một số khối lớp, môn học theo hướng thực hiện thống nhất trên toàn thành phố. Qua đó, từng bước hình thành mặt bằng đánh giá chung, bảo đảm tính khách quan, công bằng và xuyên suốt.
Theo ông Bình, đây là bước đầu nhằm đánh giá mức độ phù hợp của phương thức tổ chức, độ an toàn, tính khách quan và hiệu quả thực tế.
Nếu kết quả thí điểm đáp ứng yêu cầu, việc khảo sát có thể tiếp tục được mở rộng về phạm vi, số môn và phương thức tổ chức. Cùng với đó là chuẩn bị hạ tầng, cơ sở vật chất, quy trình nghiệp vụ, đội ngũ cán bộ và từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu, ngân hàng đề đủ lớn, bảo đảm chất lượng.
Trên cơ sở lộ trình này, trong tương lai Hà Nội có thể tính đến phương án tuyển sinh lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện của học sinh ở cấp THCS. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là kết quả đánh giá phải chính xác, khách quan và có độ tin cậy cao.
Ông Bình cho rằng thực tế, kết quả đánh giá tại từng nhà trường có thể khác nhau về cách thức và mức độ đánh giá. Vì vậy, để có cơ sở so sánh, cần từng bước xây dựng một thước đo chung, qua đó đánh giá sự tiến bộ và mức độ đạt được của học sinh trên phạm vi toàn thành phố.
Đáng chú ý, trong giai đoạn đầu, khảo sát chung không nhằm tạo thêm một kỳ thi hay gây áp lực cho học sinh, cũng không nhất thiết sử dụng ngay để tính điểm học kỳ. Đây là bước thử nghiệm nhằm từng bước hình thành phương thức đánh giá có độ tin cậy.
Khi các điều kiện về kỹ thuật, nghiệp vụ và chất lượng dữ liệu được bảo đảm, kết quả đánh giá mới có thể được nghiên cứu để sử dụng cho những bước tiếp theo.
Đối với việc thi hoặc tuyển sinh trên máy tính, ông Bình cũng cho rằng cần thực hiện theo nguyên tắc có thử nghiệm, đánh giá rủi ro, kiểm tra độ an toàn và chỉ triển khai đại trà khi các điều kiện đáp ứng. Không thể thay đổi một phương thức thi, tuyển sinh quy mô lớn chỉ bằng một bước.
Theo đó, học sinh và phụ huynh có thể nhìn nhận đây là một quá trình chuẩn bị, thử nghiệm và hoàn thiện từng bước, chứ không phải sự thay đổi phương thức tuyển sinh được thực hiện ngay lập tức.
Bỏ thi chưa chắc giảm áp lực nếu thiếu trường lớp, dữ liệu thiếu tin cậy
Đại biểu Quốc hội đoàn TP. Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, ủng hộ chủ trương mở rộng xét tuyển, tiến tới bỏ thi lớp 10 của ngành giáo dục. Tuy nhiên, theo bà, không nên hiểu đơn giản bỏ kỳ thi là đồng nghĩa với giảm áp lực.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, vấn đề còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dạy học, cách đánh giá học sinh, năng lực đáp ứng của hệ thống trường công lập và niềm tin xã hội vào sự công bằng của tuyển sinh.
Nếu có lộ trình bỏ thi, học sinh sẽ không dồn phần lớn nỗ lực vào một số môn trong một khoảng thời gian ngắn. Điều này cũng phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục phổ thông, coi trọng đánh giá cả quá trình thay vì chỉ dựa vào một kỳ thi.
Tuy nhiên, để làm được điều đó, kết quả học tập, rèn luyện và năng lực học sinh phải được ghi nhận một cách nghiêm túc.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, nếu chưa đủ trường lớp công lập mà bỏ thi ngay, áp lực không mất đi mà có thể chuyển sang một hình thức khác. Thay vì “chạy” theo điểm thi, phụ huynh có thể phải “chạy” học bạ, “chạy” trường, nơi cư trú hoặc những tiêu chí xét tuyển khác.
Nguy cơ lạm phát điểm, nới tay trong đánh giá, bệnh thành tích và sự khác biệt về chuẩn đánh giá giữa các trường cũng là những vấn đề cần được tính đến.
Từ góc nhìn này, việc thay đổi phương thức tuyển sinh không thể chỉ dừng ở câu chuyện bỏ một kỳ thi. Điều quan trọng là phải bảo đảm kết quả đánh giá học sinh có đủ độ tin cậy để được sử dụng trong tuyển sinh.
Chính ông Nghiêm Văn Bình cũng nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng là giảm áp lực cho học sinh, bảo đảm công bằng, khách quan trong tuyển sinh và nâng cao chất lượng giáo dục.
Theo ông, giảm áp lực thi vào lớp 10 không nên chỉ được nhìn từ việc có bao nhiêu môn thi hay áp dụng phương thức thi tuyển hay xét tuyển, mà phải giải quyết đồng thời bài toán về trường lớp, cơ hội học tập, chất lượng đánh giá và độ tin cậy của dữ liệu.
Giảm môn thi, tăng phân luồng và xét tuyển phù hợp từng nhóm học sinh
Trao đổi với PV Báo Tri thức và Cuộc sống về đề xuất giảm số môn thi tuyển sinh vào lớp 6 và lớp 10, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa cho rằng việc giảm môn thi là cần thiết, góp phần giảm áp lực cho học sinh.
Đối với học sinh từ lớp 5 lên lớp 6, ông Hòa cho rằng thậm chí có thể không cần tổ chức kỳ thi tuyển sinh mà nên xét học bạ từ lớp 1 đến lớp 5 để sắp lớp.
“Thí dụ những em muốn học vào lớp chuyên, nếu có lớp chuyên từ lớp 6 thì các em có thể thi”, đại biểu Phạm Văn Hòa nêu quan điểm.
Theo ông, cách làm này sẽ tạo điều kiện để học sinh tiếp tục học tập, hạn chế áp lực thi cử ngay sau khi hoàn thành bậc tiểu học.
Đối với tuyển sinh vào lớp 10, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng đây là kỳ thi chuyển cấp từ THCS lên THPT nên vẫn cần tổ chức, nhưng cần lựa chọn những môn thi phù hợp và cần thiết để sàng lọc, tuyển chọn và có hướng phù hợp cho học sinh.
Với những học sinh không đủ điểm vào lớp 10, ông cho rằng cần có hướng phân luồng, hướng nghiệp để các em có thể chuyển sang học nghề. Theo đó, học sinh vừa được dạy nghề, vừa được học chương trình phổ thông để có thể tốt nghiệp THPT, có bằng cấp và thuận lợi hơn khi bước vào đời.
Đối với những học sinh có nguyện vọng vào trường chuyên, trường điểm, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng có thể tổ chức thi tuyển phù hợp với yêu cầu của từng trường, từng môn chuyên.
Chẳng hạn, học sinh thi vào trường chuyên Toán, chuyên Lý có thể tập trung vào môn mà các em đăng ký. Nếu đạt điểm cao thì được tuyển chọn vào trường.
Với các trường THPT không chuyên, đại biểu cho rằng vẫn có thể tổ chức thi và thực hiện việc sàng lọc theo tỷ lệ phù hợp. Ông dẫn ví dụ tại một số địa phương hiện nay có khoảng 20% học sinh được phân luồng, còn khoảng 80% học sinh tiếp tục lên lớp 10.
Theo đại biểu Phạm Văn Hòa, việc giảm số môn thi có thể giúp hạn chế áp lực học tập cho học sinh. Nếu tổ chức thi quá nhiều môn, học sinh có thể phải tập trung học chỉ để phục vụ kỳ thi, trong khi sau đó không sử dụng những kiến thức của môn thi đó trong quá trình học tiếp theo, dẫn đến lãng phí.
Những ý kiến trên cho thấy việc đổi mới tuyển sinh lớp 10 đang được đặt trong nhiều hướng tiếp cận: Hà Nội thận trọng xây dựng hệ thống đánh giá chung trước khi tính đến xét tuyển; đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga lưu ý nguy cơ áp lực chỉ chuyển từ thi cử sang học bạ, trường lớp nếu điều kiện chưa bảo đảm; trong khi đại biểu Phạm Văn Hòa đề xuất giảm môn thi, đồng thời chú trọng phân luồng, hướng nghiệp và có cách tuyển phù hợp với từng nhóm trường, nhóm học sinh.
Vì vậy, câu chuyện đổi mới tuyển sinh lớp 10 không chỉ là bỏ hay giữ kỳ thi, mà còn là làm thế nào để kết quả đánh giá học sinh thực sự chính xác, khách quan; bảo đảm cơ hội học tập và duy trì niềm tin vào sự công bằng của tuyển sinh. Đây cũng là lý do lộ trình thí điểm, đánh giá và hoàn thiện từng bước đang được Hà Nội đặt ra trước khi tính đến những thay đổi lớn trong phương thức tuyển sinh.
