Khi Tim Cook tiếp quản vị trí CEO Apple vào tháng 8/2011, cái bóng của Steve Jobs là thách thức gần như không thể tránh khỏi. Jobs không chỉ là người đồng sáng lập mà còn được xem như biểu tượng của khả năng tạo ra những sản phẩm làm thay đổi cả ngành công nghệ. Trong khi đó, Tim Cook nổi tiếng hơn với vai trò một nhà quản lý vận hành, đặc biệt là năng lực xây dựng chuỗi cung ứng và tối ưu hoạt động kinh doanh. Sau 15 năm, ông không cố trở thành một Steve Jobs thứ hai. Thay vào đó, Cook xây dựng Apple theo một hướng khác: mở rộng những gì công ty đã có, biến iPhone thành trung tâm của hệ sinh thái và đưa Apple trở thành một trong những doanh nghiệp giá trị nhất lịch sử. Tháng 7/2026, Apple có thời điểm đạt vốn hóa 5.000 tỷ USD, trong khi giá cổ phiếu đã tăng hơn 2.000% kể từ khi Cook nắm quyền. Những con số này phần nào cho thấy quy mô mà Apple đạt được dưới thời vị CEO này.

Tim Cook tiếp quản Apple năm 2011 và đưa công ty bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh về vốn hóa, dịch vụ và hệ sinh thái. (Ảnh: Bloomberg)

Tim Cook và John Ternus trong giai đoạn chuyển giao lãnh đạo Apple, khi công ty chuẩn bị bước vào cuộc đua mới về AI. (Ảnh: Apple)

Nếu Steve Jobs được nhớ đến với những màn ra mắt sản phẩm mang tính biểu tượng, dấu ấn của Tim Cook lại nằm ở khả năng biến sản phẩm thành một cỗ máy kinh doanh khổng lồ. Dưới thời ông, iPhone không còn đơn thuần là một chiếc điện thoại mà trở thành cửa ngõ dẫn người dùng tới hàng loạt dịch vụ của Apple. Âm nhạc, thanh toán, lưu trữ dữ liệu, giải trí, sức khỏe và nhiều hoạt động khác dần được kết nối vào cùng một hệ sinh thái. Apple đồng thời mở rộng các mảng dịch vụ trực tuyến và phụ kiện, giúp doanh thu không còn phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán phần cứng. Đây là thay đổi quan trọng bởi một chiếc iPhone được bán ra có thể tiếp tục tạo doanh thu cho Apple trong nhiều năm thông qua các dịch vụ đi kèm. Giá trị của hệ sinh thái vì thế trở thành một trong những yếu tố giúp công ty duy trì sức hút ngay cả khi thị trường smartphone trưởng thành và tốc độ tăng trưởng không còn như trước.

Thế mạnh đặc biệt của Cook còn được thể hiện trong cách Apple vận hành giữa những biến động ngày càng phức tạp của kinh tế và địa chính trị. Kinh nghiệm nhiều năm phụ trách hoạt động và chuỗi cung ứng giúp ông có lợi thế trong việc đàm phán với đối tác, kiểm soát sản xuất và ứng phó với các thay đổi từ bên ngoài. Đại dịch COVID-19 từng cho thấy mức độ phức tạp của mạng lưới sản xuất mà Apple phụ thuộc, đặc biệt tại Trung Quốc. Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung và chính sách thuế quan của Washington sau đó tiếp tục tạo sức ép. Trước yêu cầu tăng sản xuất trong nước của chính quyền Tổng thống Donald Trump, Apple cam kết đầu tư 600 tỷ USD vào Mỹ, bao gồm việc mở rộng sản xuất các linh kiện quan trọng. Động thái này cho thấy Cook không chỉ điều hành một công ty công nghệ mà ngày càng phải xử lý những vấn đề mang màu sắc địa chính trị. Các cựu lãnh đạo và chuyên gia từng làm việc với ông cũng đánh giá cao khả năng lắng nghe, suy nghĩ thấu đáo và đàm phán của Cook.

Tuy nhiên, thành công về tài chính không đồng nghĩa Apple đã giải quyết được mọi bài toán. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng châu Á, đặc biệt trong bối cảnh các chính sách thương mại có thể thay đổi nhanh chóng. Tại châu Âu, Apple cũng chịu sức ép ngày càng lớn từ các cơ quan quản lý, buộc hãng phải điều chỉnh cách vận hành App Store. Một số tính năng mới, trong đó có phiên bản Siri cải tiến, còn gặp trở ngại liên quan tới các quy định của Liên minh châu Âu. Điều này cho thấy Apple đang phải cân bằng giữa khả năng kiểm soát hệ sinh thái và yêu cầu mở cửa từ các nhà quản lý. Trong khi đó, Vision Pro - sản phẩm phần cứng lớn gần nhất của Apple - chưa tạo được sức hút như kỳ vọng. Những vấn đề này trở nên đáng chú ý hơn khi Apple chuẩn bị bước sang giai đoạn lãnh đạo mới.

Bài toán khó nhất có lẽ nằm ở trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi Google, Microsoft và nhiều công ty công nghệ khác nhanh chóng đưa AI tạo sinh vào sản phẩm, Apple chịu áp lực phải chứng minh mình không bị bỏ lại phía sau. AI không chỉ là một tính năng bổ sung mà đang trở thành nền tảng cạnh tranh mới, tác động tới smartphone, máy tính, dịch vụ và cả phần cứng. Cuộc đua này đồng thời kéo nhu cầu chip nhớ tăng cao, tạo thêm áp lực lên nguồn cung linh kiện và chi phí sản xuất. Đây sẽ là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất đối với John Ternus, Giám đốc kỹ thuật phần cứng Apple, người kế nhiệm Tim Cook từ ngày 1/9/2026. Ternus tiếp nhận một Apple có quy mô chưa từng có, nhưng cũng phải đối mặt với câu hỏi liệu công thức thành công của 15 năm qua có đủ để đưa công ty vượt qua kỷ nguyên AI hay không.

Nhìn lại chặng đường của Tim Cook, thành tựu lớn nhất của ông có lẽ không phải là tạo ra một sản phẩm mang tính cách mạng mới, mà là biến Apple thành một cỗ máy kinh doanh có quy mô và độ bền rất lớn. Ông mở rộng iPhone, phát triển hệ sinh thái, củng cố mảng dịch vụ và duy trì khả năng vận hành trong một thế giới ngày càng nhiều biến động. Nhưng chính quy mô khổng lồ đó cũng khiến nhiệm vụ của người kế nhiệm trở nên khó khăn hơn. Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh cuối cùng trên cương vị CEO hồi tháng 4, Cook gửi lại một nguyên tắc tưởng như đơn giản: Apple cần tiếp tục tập trung tạo ra những sản phẩm có thể “làm phong phú” cuộc sống của khách hàng. Sau 15 năm, đó có thể xem là lời tổng kết rõ nhất cho triết lý điều hành của Tim Cook - không nhất thiết phải phát minh lại Apple, mà phải khiến cỗ máy ấy tiếp tục lớn mạnh.