Ngày 9/9/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân cùng Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam bắt đầu chuyến thăm chính thức Mông Cổ theo lời mời của Chủ tịch Quốc hội Mông Cổ Sandag Byambatsogt và Phu nhân. Chuyến thăm diễn ra từ ngày 9 đến 11/9, trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Mông Cổ đang đứng trước một dấu mốc mới: từ nền tảng hữu nghị truyền thống được vun đắp suốt nhiều thập niên, hai nước đang từng bước đưa khuôn khổ Đối tác toàn diện đi vào chiều sâu và thực chất hơn.

Nâng cấp quan hệ Việt Nam – Mông Cổ lên Đối tác toàn diện

Ngược dòng lịch sử, Việt Nam và Mông Cổ thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 17/11/1954. Trong bối cảnh quốc tế đầy biến động của những năm giữa thế kỷ XX, việc hai nước ở hai không gian địa lý cách xa nhau thiết lập quan hệ đã mở đầu cho một mối quan hệ đặc biệt, được xây dựng trên nền tảng tôn trọng, tin cậy và ủng hộ lẫn nhau. Năm 2024, hai nước kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, một chặng đường mà lãnh đạo hai bên đánh giá là chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ hữu nghị truyền thống.

Trong nhiều thập niên, quan hệ Việt Nam – Mông Cổ được duy trì thông qua trao đổi đoàn các cấp, hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, quốc phòng, an ninh, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân. Hai quốc gia tuy khác biệt về điều kiện địa lý, quy mô dân số và mô hình phát triển, nhưng lại có những điểm tương đồng đáng chú ý: đều coi trọng độc lập, tự chủ, hòa bình, ổn định và hợp tác quốc tế; đồng thời có nhu cầu mở rộng không gian hợp tác để phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Bước ngoặt quan trọng diễn ra vào tháng 9/2024, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm cấp Nhà nước tới Mông Cổ nhân dịp hai nước kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong khuôn khổ chuyến thăm, lãnh đạo cấp cao hai nước thống nhất nâng cấp quan hệ Việt Nam – Mông Cổ lên Đối tác toàn diện. Đây không chỉ là sự thay đổi về tên gọi của một mối quan hệ ngoại giao, mà còn thể hiện quyết tâm mở rộng quan hệ từ những lĩnh vực truyền thống sang một không gian hợp tác rộng lớn hơn.

Tuyên bố chung về việc thiết lập quan hệ Đối tác toàn diện xác định nhiều định hướng quan trọng, trong đó có tăng cường trao đổi đoàn và tiếp xúc cấp cao thông qua các kênh Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội; thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan lập pháp; mở rộng hợp tác quốc phòng, an ninh và thực thi pháp luật; đồng thời tăng cường phối hợp tại các tổ chức và diễn đàn quốc tế, khu vực. Hai bên cũng nhấn mạnh hợp tác ứng phó với những thách thức an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia.

Trong bức tranh mới ấy, quan hệ nghị viện giữ một vị trí quan trọng. Quốc hội không chỉ là cầu nối giữa các cơ quan lập pháp mà còn có khả năng tạo động lực để các thỏa thuận cấp cao được chuyển thành chính sách, chương trình và cơ chế hợp tác cụ thể. Tuyên bố chung năm 2024 đã đặt mục tiêu phát triển hợp tác giữa các Ủy ban chuyên môn, nhóm nghị sĩ hữu nghị, nghị sĩ trẻ và nữ nghị sĩ của hai nước, đồng thời hướng tới một thỏa thuận hợp tác mới giữa hai Quốc hội thay thế thỏa thuận ký năm 2018.

Kỳ vọng tạo xung lực mới cho quan hệ song phương

Chính vì vậy, chuyến thăm Mông Cổ lần này của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn mang ý nghĩa đặc biệt. Đây là chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Việt Nam tới Mông Cổ sau 23 năm, diễn ra chỉ hai năm sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác toàn diện. Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, chuyến thăm được kỳ vọng tạo xung lực mới cho quan hệ song phương, cả trong hợp tác nghị viện và trên nhiều lĩnh vực còn nhiều dư địa phát triển.

Một trong những dư địa đáng chú ý nhất là kinh tế. Quan hệ chính trị giữa hai nước đã có nền tảng tốt, nhưng quy mô thương mại và đầu tư vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Điều này đồng nghĩa với việc dư địa để mở rộng hợp tác còn rất lớn. Hai bên có thể thúc đẩy kết nối doanh nghiệp, đa dạng hóa hàng hóa xuất nhập khẩu, khai thác những lợi thế bổ trợ của hai nền kinh tế và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại.

Ulaanbaatar, thủ đô của Mông Cổ. Ảnh: Toursmongolia.com.

Mông Cổ sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo và một nền văn hóa du mục đặc sắc. Trong khi đó, Việt Nam có thế mạnh về sản xuất, chế biến, nông nghiệp, dịch vụ, du lịch và mạng lưới kết nối kinh tế rộng khắp Đông Nam Á. Những khác biệt ấy, nếu được kết nối hợp lý, có thể trở thành yếu tố bổ trợ cho nhau thay vì khoảng cách.

Đặc biệt, năng lượng tái tạo đang nổi lên như một hướng hợp tác mới. Với những vùng thảo nguyên rộng lớn, Mông Cổ có tiềm năng đáng kể về điện gió và điện mặt trời. Theo đánh giá của phía Việt Nam, đây là một trong những lĩnh vực có nhiều triển vọng trong quan hệ Đối tác toàn diện, bên cạnh khai khoáng, giáo dục – đào tạo, thương mại, du lịch và giao lưu nhân dân.

Khoa học – công nghệ cũng có thể trở thành một không gian hợp tác mới. Trong bối cảnh cả hai nước đều quan tâm đến chuyển đổi số, phát triển xanh và nâng cao năng lực khoa học, việc chia sẻ kinh nghiệm, kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ có thể tạo ra những giá trị vượt lên trên quy mô thương mại truyền thống.

Du lịch và giao lưu nhân dân lại mở ra một chiều kích khác của quan hệ song phương. Việt Nam có sức hấp dẫn với du khách Mông Cổ nhờ khí hậu nhiệt đới, biển, di sản văn hóa và ẩm thực; trong khi Mông Cổ mang đến một không gian rất khác với thảo nguyên, sa mạc Gobi, văn hóa du mục và lịch sử đế chế Mông Cổ. Khi kết nối giao thông và điều kiện đi lại được cải thiện, du lịch có thể trở thành một trong những kênh đưa quan hệ giữa hai dân tộc đến gần nhau hơn.

Ở bình diện khu vực và quốc tế, Việt Nam và Mông Cổ cũng có nhiều lợi ích chung trong việc duy trì hòa bình, ổn định và tăng cường hợp tác đa phương. Hai nước đã nhất trí tiếp tục phối hợp tại Liên hợp quốc và các cơ chế như ASEM, WTO, ARF, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong các vấn đề an ninh phi truyền thống. Việt Nam cũng khẳng định ủng hộ Mông Cổ tăng cường hợp tác với ASEAN và tham gia APEC khi có điều kiện mở rộng thành viên.

Từ tình hữu nghị truyền thống đến Đối tác toàn diện, quan hệ Việt Nam – Mông Cổ đang bước sang một chương mới. Nếu nền tảng của 7 thập niên qua được tạo dựng bằng sự tin cậy và tình cảm giữa hai dân tộc, thì tương lai của quan hệ song phương sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng biến niềm tin ấy thành những dự án, cơ chế và lợi ích cụ thể.

Chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vì thế không chỉ là một hoạt động đối ngoại cấp cao. Đó còn là dịp để hai bên củng cố nền tảng hợp tác nghị viện, thúc đẩy triển khai những cam kết của khuôn khổ Đối tác toàn diện và tìm kiếm những động lực mới cho quan hệ song phương. Từ những cuộc gặp giữa các nhà lãnh đạo đến những chuyến đi của du khách, từ hợp tác giữa nghị viện đến những dự án về năng lượng, khoa học và kinh tế, tình hữu nghị Việt Nam – Mông Cổ đang có cơ hội được chuyển hóa thành một quan hệ đối tác ngày càng thiết thực, hiệu quả và hướng tới tương lai.