Từng là mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực, thanh long Việt Nam đang đối mặt với làn sóng sụt giảm giá nghiêm trọng tại các vùng trồng trọng điểm miền Tây và Lâm Đồng (Bình Thuận). Nhiều nhà vườn ghi nhận giá thu mua xô rơi xuống mức 3.000-6.000 đồng/kg đối với thanh long ruột đỏ và ruột trắng, khiến người trồng đứng trước nguy cơ thua lỗ nặng khi giá bán hiện thấp hơn giá thành sản xuất.

Nguyên nhân chính dẫn đến đà sụt giảm giá xuất phát từ việc nguồn cung nội địa tại thị trường tiêu thụ lớn nhất là Trung Quốc đang khá dồi dào, làm giảm nhu cầu nhập khẩu. Bên cạnh đó, thời tiết mưa nhiều trong thời gian qua ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng mẫu mã trái, khiến tỷ lệ hàng dạt tăng cao và các đơn vị chế biến sâu rơi vào tình trạng quá tải.

Khảo sát thực tế tại một số hệ thống bán lẻ và siêu thị lớn trong nước cho thấy, giá thanh long ruột trắng hiện dao động từ 15.000-25.000 đồng/kg, trong khi thanh long ruột đỏ niêm yết trong khoảng 25.000-35.000 đồng/kg tùy theo phân khúc và chứng nhận chất lượng.

Khoảng chênh lệch đáng kể so với mức giá thu mua 3.000-6.000 đồng/kg tại vườn chủ yếu đến từ chi phí phân loại, hao hụt bảo quản, đóng gói và vận chuyển trong chuỗi cung ứng. Dù giá tại siêu thị vẫn giữ ở mức vừa phải, lực mua thị trường nội địa nhìn chung không đủ sức hấp thụ lượng lớn nông sản dồn nén khi kênh xuất khẩu chậm lại.

Thống kê từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) cho thấy, trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu thanh long đạt gần 322 triệu USD, giảm 1,6% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, dù thị trường Trung Quốc vẫn chiếm hơn 57% tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam, giá trị xuất khẩu sang thị trường này lại sụt giảm tới 15%, chỉ đạt hơn 184 triệu USD.

Ông Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận, nhận định với VietNamNet cho rằng: "Với các đơn vị sản xuất đại trà, giá thu mua phụ thuộc rất lớn vào thị trường Trung Quốc. Sự dồi dào về nguồn cung tại cả hai quốc gia đã kéo mặt bằng giá xuống thấp, khiến một số nhà vườn chịu lỗ. Tuy nhiên, các hộ sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn GlobalGAP vẫn ghi nhận mức giá bán khả quan, duy trì ở mức khoảng 20.000 đồng/kg".

Mặc dù thị trường truyền thống sụt giảm, xuất khẩu thanh long vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực từ các khu vực khác. Trong 7 tháng đầu năm, Thái Lan đã đẩy mạnh thu mua thanh long Việt Nam với kim ngạch đạt 18,7 triệu USD, bứt phá tăng trưởng gần 154% so với cùng kỳ năm trước.

Để cây thanh long phát triển bền vững và thoát khỏi vòng lặp "được mùa mất giá", ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng thư ký VINAFRUIT, cho rằng bài toán then chốt hiện nay không nằm ở việc mở rộng diện tích hay chạy theo năng suất, mà là nâng cao chất lượng, giảm chi phí sản xuất và chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế.

Việc phát triển công nghệ chế biến sâu như sấy dẻo, làm nước ép hay bánh mứt cũng là giải pháp bắt buộc để giảm bớt áp lực tiêu thụ quả tươi khi thị trường biến động.