Các tài liệu chính phủ Nga bị rò rỉ cho thấy Bộ Quốc phòng Iran đã ký hợp đồng trị giá 580 triệu USD để mua 500 bệ phóng tên lửa phòng không vác vai 9K333 Verba cùng 2.500 tên lửa 9M336 trong vòng ba năm.
Thỏa thuận được cho là do tập đoàn xuất khẩu vũ khí Nga Rosoboronexport đàm phán với đại diện Bộ Quốc phòng Iran tại Moscow. Nhiều nguồn tin nhận định chi phí hợp đồng có thể được bù đắp thông qua các xuất khẩu quốc phòng quy mô lớn của Iran sang Nga, đặc biệt là UAV Shahed-136.
Thương vụ này diễn ra trong bối cảnh Iran cũng đã đặt mua tiêm kích Su-35 và trực thăng tấn công Mi-28 của Nga, với các lô trực thăng đầu tiên được cho là đã bắt đầu bàn giao từ đầu năm nay.
Được đưa vào biên chế từ năm 2014, Verba được xem là hệ thống phòng không vác vai hiện đại nhất thế giới. Điểm nổi bật nhất là đầu dò ba phổ - gồm tia cực tím, hồng ngoại gần và hồng ngoại trung - giúp nó có khả năng chống nhiễu vượt trội trước pháo sáng, nguồn nhiệt nền và hệ thống gây nhiễu hồng ngoại hiện đại.
Tên lửa có thể tiêu diệt mục tiêu ở cự ly tới 6,5 km và độ cao tới 4,5 km, vượt xa các MANPADS trước đây. Độ nhạy cao của cảm biến giúp tăng đáng kể khoảng cách khóa mục tiêu.
Ngoài ra, hệ thống chỉ huy - điều khiển của Verba cho phép liên kết nhiều bệ phóng thành mạng phòng không phân tán, tự động phân bổ mục tiêu và giảm thời gian phản ứng tới 10 lần.
Dù sở hữu công nghệ tiên tiến, mỗi bệ phóng nạp đạn chỉ nặng khoảng 17 kg, vẫn đảm bảo tính cơ động cao cho bộ binh.
Verba được thiết kế đặc biệt cho môi trường chiến tranh hiện đại, nơi UAV cỡ nhỏ và tên lửa hành trình có tín hiệu hồng ngoại thấp ngày càng phổ biến. Đầu dò và ngòi nổ của hệ thống cho phép tiêu diệt mục tiêu ngay cả khi không trúng trực tiếp.
Giá bán được cho là khoảng 47.000 USD mỗi bệ phóng và 200.000 USD mỗi tên lửa.
Tuy nhiên, một hạn chế tiềm tàng là hệ thống này từng được xuất khẩu cho Syria. Sau khi chính quyền Damascus sụp đổ vào cuối năm 2024, các kho vũ khí có nguy cơ bị phân tích bởi lực lượng do Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn - một thành viên NATO - làm dấy lên khả năng phát triển biện pháp đối phó.
Giá trị của các hệ thống phòng không vác vai đã được chứng minh rõ tại chiến trường Ukraine từ năm 2022. Các tổ hợp như Igla và Stinger được cho là đã bắn hạ nhiều máy bay và trực thăng Nga, đồng thời tạo ra mối đe dọa thường trực đối với không quân đối phương.
Ưu thế lớn nhất của MANPADS nằm ở khả năng tích hợp trực tiếp vào lực lượng bộ binh, không phát tín hiệu radar và có thể triển khai bất ngờ với chi phí tương đối thấp.
Việc Iran mua Verba cho thấy xu hướng tăng cường phòng không tầm thấp trước mối đe dọa UAV và tên lửa hành trình hiện đại. Hệ thống này có đầu dò ba phổ, giúp chống nhiễu hiệu quả hơn hầu hết MANPADS hiện nay. Trong bối cảnh chiến trường Ukraine chứng minh vai trò lớn của vũ khí vác vai, thương vụ cũng phản ánh sự hợp tác quân sự ngày càng sâu giữa Iran và Nga nhằm đối phó ưu thế không quân của phương Tây và NATO.
