Nếu giả định Homo sapiens vẫn xuất hiện trong điều kiện môi trường của kỷ Phấn Trắng, nền văn minh nhân loại có thể mang diện mạo rất khác.

Trước hết, khí hậu sẽ là một thách thức lớn. Trong phần lớn kỷ Mesozoi, Trái Đất ấm hơn hiện nay, nồng độ khí carbon dioxide thường cao hơn và không có những chỏm băng lục địa rộng lớn như ngày nay. Mực nước biển cao, nhiều vùng đất thấp bị ngập, còn các khu vực nội địa rộng lớn có thể trải qua mùa khô khắc nghiệt. Con người có thể phải thích nghi với nhiệt độ cao, thay đổi nguồn nước và những trận mưa theo mùa. Các thành phố sẽ ưu tiên thông gió tự nhiên, nguồn nước dự trữ, vật liệu chống nóng và những khu định cư gần sông hồ.

Một khác biệt quan trọng nằm ở thảm thực vật. Rừng thời khủng long chủ yếu gồm cây lá kim, tuế, dương xỉ và nhiều nhóm thực vật cổ xưa. Thực vật có hoa đã xuất hiện và phát triển trong kỷ Phấn Trắng, nhưng các đồng cỏ rộng lớn với những loài cỏ hiện đại chưa phổ biến như ngày nay. Điều này có thể khiến nông nghiệp của con người phát triển theo hướng khác: dựa nhiều hơn vào củ, hạt, cây họ đậu nguyên thủy, cây ăn quả và các loại ngũ cốc không thuộc nhóm cỏ hiện đại. Việc thuần hóa động vật cũng phức tạp hơn khi những loài thú ăn cỏ lớn nhất trên đất liền không phải gia súc mà là khủng long.

Cảnh quan rừng cuối kỷ Phấn Trắng với cây lá kim, dương xỉ, thực vật có hoa và khủng long. Ảnh: gecaiculture.com

Sự hiện diện của khủng long sẽ tác động sâu sắc đến quy hoạch đô thị và tổ chức xã hội. Những loài ăn thịt lớn như Tyrannosaurus có thể khiến việc định cư tại các vùng đồng bằng, ven rừng trở nên nguy hiểm. Con người có lẽ phải xây dựng khu dân cư tập trung, có tường bảo vệ, tháp quan sát và hệ thống cảnh báo. Các tuyến đường giao thông sẽ cần hàng rào kiên cố, cầu vượt và những hành lang an toàn để hạn chế xung đột với động vật hoang dã. Trong khi đó, các loài khủng long ăn cỏ khổng lồ cũng có thể phá hoại mùa màng, giẫm đạp khu dân cư hoặc làm biến đổi dòng chảy khi di chuyển theo đàn.

Khung cảnh đồng bằng Bắc Mỹ cuối kỷ Phấn Trắng, nơi những loài khủng long ăn thịt và ăn thực vật cùng tồn tại. Ảnh: livescience.com

Địa chất cũng có thể định hình nền văn minh theo những cách khó lường. Trong kỷ Phấn Trắng, mực nước biển cao khiến nhiều vùng đất thấp bị biển nông bao phủ, chia cắt các khu vực lục địa. Những tuyến đường thương mại đường bộ có thể bị hạn chế, trong khi vận tải biển trở nên quan trọng. Các mỏ khoáng sản, đá xây dựng và nhiên liệu hóa thạch sẽ phân bố khác hiện nay do lịch sử kiến tạo và trầm tích khác biệt. Con người vẫn có thể phát triển luyện kim, khai khoáng và công nghiệp, nhưng những trung tâm kinh tế lớn có lẽ sẽ tập trung quanh các cao nguyên, vùng núi và cảng biển tự nhiên.

Về lâu dài, công nghệ có thể trở thành công cụ giúp con người kiểm soát một thế giới hoang dã hơn nhiều. Robot, hàng rào điện, máy bay không người lái và hệ thống giám sát sinh thái sẽ có vai trò quan trọng trong nông nghiệp cũng như bảo vệ khu dân cư. Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là suy đoán: nếu khủng long không tuyệt chủng, quá trình tiến hóa của động vật có vú có thể đã hoàn toàn khác và loài người thậm chí không bao giờ xuất hiện. Một nền văn minh nhân loại giữa thế giới khủng long vì thế không đơn thuần là hình ảnh những thành phố hiện đại có T. rex đi lang thang bên ngoài, mà có thể là một lịch sử tiến hóa, kinh tế và văn hóa hoàn toàn xa lạ với chúng ta.