Plesiosaur là nhóm bò sát biển cổ đại từng sinh sống trên Trái Đất trong hàng trăm triệu năm, nổi bật với bốn chi dạng mái chèo và hình dáng khác thường. Một số loài có chiếc cổ dài cùng cái đầu nhỏ, trong khi những loài khác sở hữu cổ ngắn và bộ hàm lớn đầy răng sắc nhọn. Chính hình dáng đặc biệt ấy khiến plesiosaur trở thành hình mẫu quen thuộc của Nessie, sinh vật bí ẩn được cho là ẩn náu trong hồ Loch Ness ở Scotland.

Plesiosaur không phải khủng long theo phân loại khoa học, dù chúng sống cùng thời với khủng long trong Đại Trung sinh. Chúng thích nghi hoàn toàn với môi trường nước, sử dụng bốn chi dạng mái chèo để di chuyển và phải ngoi lên mặt nước để hô hấp. Nhóm động vật này đã tuyệt chủng vào khoảng 66 triệu năm trước, cùng thời điểm xảy ra cuộc đại tuyệt chủng cuối kỷ Phấn Trắng. Cho đến nay, hóa thạch plesiosaur được tìm thấy ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy chúng sống sót đến thời hiện đại.

Ảnh: thoughtco.com

Huyền thoại Nessie trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới trong thế kỷ XX, đặc biệt sau những lời kể về sinh vật có chiếc cổ dài xuất hiện tại hồ Loch Ness năm 1933. Bức ảnh nổi tiếng năm 1934 thường được gọi là “ảnh bác sĩ phẫu thuật” càng khiến giả thuyết plesiosaur được chú ý. Tuy nhiên, bức ảnh sau đó bị phanh phui là một trò lừa, trong đó hình dáng giống đầu và cổ quái vật được tạo ra bằng mô hình nhỏ. Dù vậy, hình ảnh Nessie mang dáng dấp plesiosaur đã ăn sâu vào văn hóa đại chúng và tiếp tục khơi gợi trí tưởng tượng của nhiều thế hệ.

Một trong những trở ngại lớn nhất của giả thuyết plesiosaur là hồ Loch Ness không có điều kiện lý tưởng để duy trì quần thể bò sát khổng lồ. Nếu một loài như vậy tồn tại suốt hàng chục triệu năm sau khi họ hàng của nó tuyệt chủng, nó cần một quần thể đủ lớn để sinh sản và tránh suy giảm do giao phối cận huyết. Ngoài ra, plesiosaur phải thường xuyên ngoi lên mặt nước để thở, đồng nghĩa với việc chúng khó có thể ẩn náu hoàn toàn trước những cuộc khảo sát kéo dài.

Ảnh: gearminded.com

Năm 2018, một nhóm nghiên cứu quốc tế do nhà di truyền học Neil Gemmell thuộc Đại học Otago dẫn đầu đã thu thập hàng trăm mẫu nước từ hồ để phân tích DNA môi trường. Kết quả công bố năm 2019 không tìm thấy bằng chứng về DNA của bò sát lớn hay một loài plesiosaur chưa được biết đến. Thay vào đó, nhóm nghiên cứu phát hiện lượng DNA lươn đáng kể, khiến giả thuyết về một con lươn khổng lồ được nhắc đến như một khả năng cần xem xét, dù nghiên cứu không chứng minh rằng sinh vật như vậy thực sự tồn tại.

Cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy xác nhận quái vật hồ Loch Ness tồn tại, càng chưa có cơ sở để kết luận đó là plesiosaur. Những hình ảnh và lời kể về Nessie có thể bắt nguồn từ động vật quen thuộc, sóng nước, ảo ảnh hoặc những nhận dạng nhầm lẫn. Dẫu vậy, câu chuyện vẫn có sức hấp dẫn đặc biệt bởi nó kết nối trí tưởng tượng hiện đại với một nhóm động vật tiền sử có thật. Plesiosaur đã biến mất từ hàng chục triệu năm trước, nhưng hình bóng chiếc cổ dài giữa làn nước mờ sương tiếp tục nuôi dưỡng một trong những huyền thoại nổi tiếng nhất thế giới.