Không quân Hoa Kỳ đã triển khai 6 trong tổng số 16 máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry còn hoạt động tới châu Âu và Trung Đông, trong bối cảnh căng thẳng với Iran gia tăng và các cuộc đàm phán hạt nhân rơi vào bế tắc.
Động thái này đồng nghĩa gần 40% toàn bộ phi đội E-3 của Mỹ được tập trung tại khu vực thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM). Hai máy bay đã bay tới căn cứ Prince Sultan ở Ả Rập Xê Út, trong khi bốn chiếc còn lại đang chờ triển khai từ các căn cứ tại châu Âu.
Việc điều động diễn ra trong vòng chưa đầy 48 giờ, cùng với sự tái bố trí hàng loạt tiêm kích, máy bay tiếp dầu và trinh sát chiến lược. Đây được xem là một phần của đợt tăng cường lực lượng quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông kể từ năm 2003.
E-3 Sentry là máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không (AWACS) có nhiệm vụ phát hiện mục tiêu từ khoảng cách hàng trăm km, đồng thời điều phối tác chiến trên không và trên biển theo thời gian thực.
Máy bay được trang bị radar quay đường kính hơn 9 m, có khả năng phát hiện mục tiêu bay thấp như UAV hoặc tên lửa hành trình ở khoảng cách trên 400 km. Với kíp bay từ 17-23 người, E-3 đóng vai trò như trung tâm chỉ huy bay, kết nối dữ liệu cho các lực lượng không quân và hải quân.
Trong các chiến dịch lớn như Bão táp Sa mạc hay Chiến tranh Iraq, E-3 đã điều phối hàng nghìn phi vụ và được coi là “xương sống” trong các chiến dịch không kích quy mô lớn.
Việc tập trung số lượng lớn E-3 tại Trung Đông cũng khiến năng lực cảnh báo sớm của Mỹ tại các khu vực khác suy giảm đáng kể, đặc biệt ở Alaska và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Hiện tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu của phi đội E-3 chỉ khoảng 55%, đồng nghĩa trong thực tế chỉ có chưa đến 9 chiếc có thể triển khai ngay. Điều này khiến việc điều động 6 máy bay trở thành quyết định mang tính rủi ro về khả năng phản ứng ở các khu vực khác.
Trong bối cảnh nhu cầu giám sát trên không toàn cầu gia tăng, Không quân Mỹ đang lên kế hoạch thay thế E-3 bằng máy bay E-7 Wedgetail từ cuối thập niên này, dù chương trình vẫn đối mặt nhiều tranh cãi về ngân sách.
Các chuyên gia nhận định việc triển khai quy mô lớn E-3 cho thấy Washington đang chuẩn bị cho kịch bản chiến dịch không kích kéo dài nếu căng thẳng với Iran tiếp tục leo thang.
Việc Hoa Kỳ điều gần 40% phi đội E-3 tới Trung Đông cho thấy Washington đang chuẩn bị cho kịch bản xung đột cường độ cao với Iran. E-3 là “bộ não chỉ huy trên không”, giúp kiểm soát không phận, điều phối hàng trăm máy bay và phát hiện sớm UAV, tên lửa hành trình - những vũ khí Iran có thể sử dụng để trả đũa. Tuy nhiên, việc tập trung lực lượng lớn vào một khu vực cũng khiến năng lực cảnh báo sớm của Mỹ tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và Bắc Cực suy giảm, làm tăng rủi ro nếu xuất hiện khủng hoảng ở khu vực khác.
