Máy bay không người lái MQ-20 Avenger của Mỹ mới đây đã chứng minh năng lực đánh chặn một máy bay đối kháng có người lái trong một cuộc diễn tập không chiến thực tế, đánh dấu bước tiến mang tính bước ngoặt trong phát triển phần mềm, cảm biến và mức độ tự chủ của máy bay chiến đấu không người lái.
Cuộc diễn tập được tiến hành ngày 18-1, tập trung đánh giá các nội dung then chốt như ra quyết định tác chiến, điều khiển bay, tuân thủ kỷ luật không phận trong điều kiện gần sát thực tế. Trong kịch bản này, MQ-20 được giao nhiệm vụ bảo vệ một khu vực không phận rộng, đồng thời đối phó với máy bay đối phương thực hiện các động tác cơ động mang tính uy hiếp.
Trong nhiều năm qua, MQ-20 Avenger được sử dụng như nền tảng thử nghiệm bay cho các công nghệ cho phép máy bay không người lái ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phát hiện, bám bắt và đối phó với mục tiêu trên không. Đây là lĩnh vực đòi hỏi những bước tiến phức tạp về phần mềm, cảm biến và khả năng xử lý dữ liệu theo thời gian thực. Trong lần thử nghiệm này, MQ-20 sử dụng cảm biến tìm kiếm – theo dõi hồng ngoại (IRST) do Anduril phát triển, cho phép phát hiện và theo dõi mục tiêu thông qua dấu hiệu nhiệt.
Trong quá trình tiếp cận, hệ thống máy tính trên MQ-20 đã tự động xây dựng dữ liệu theo dõi mục tiêu, dự đoán quỹ đạo bay, tính toán phương án đánh chặn và lời giải hỏa lực, sau đó thực hiện tình huống bắn mô phỏng dẫn đến kết quả tiêu diệt mục tiêu giả định. Điểm nổi bật của cuộc thử nghiệm là mức độ tự chủ rất cao, khi máy bay không cần sự điều khiển liên tục của con người mà tự xử lý thông tin và đưa ra quyết định.
Đáng chú ý, trong suốt quá trình diễn tập, MQ-20 vẫn tuân thủ nghiêm các quy tắc hoạt động trong không phận tích hợp, duy trì hoạt động trong vùng cho phép (Keep In Zone) và tránh hoàn toàn các vùng cấm (Keep Out Zones). Đây được coi là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm an toàn cho dân thường và cơ sở hạ tầng trong các nhiệm vụ tuần tra và phòng thủ không phận.
Việc phát triển máy bay không người lái có khả năng tham gia tác chiến không đối không cường độ cao từ lâu đã là mục tiêu của Mỹ và nhiều cường quốc quân sự khác. Các thí nghiệm trước đây của Không quân Mỹ từng cho thấy AI có thể vượt trội phi công con người trong môi trường mô phỏng, song việc thiếu hệ thống cảm biến tương đương khả năng quan sát của con người vẫn là rào cản lớn khi triển khai trong thực tế.
Thành công của MQ-20 cho thấy máy bay không người lái sở hữu nhiều ưu thế vượt trội so với máy bay có người lái, như khả năng huấn luyện liên tục thông qua mô phỏng, chi phí vận hành thấp và thiết kế linh hoạt hơn do không cần buồng lái hay hệ thống hỗ trợ sinh tồn. Nhiều chuyên gia nhận định, thử nghiệm này có thể đánh dấu cột mốc quan trọng trong tiến trình thay thế con người bằng AI trong tác chiến trên không, xu hướng được dự báo sẽ dần hiện thực hóa từ giữa thập niên 2030, với tác động sâu rộng tới cán cân sức mạnh quân sự toàn cầu và các chương trình tiêm kích hiện đại như F-35 hay F-47.
