Chuột chù răng ống – họ Solenodontidae – là một trong những nhóm động vật kỳ lạ và cổ xưa nhất còn sót lại trên Trái Đất. Chúng được xem như “hóa thạch sống”, với lịch sử tiến hóa kéo dài hàng chục triệu năm, gần như không thay đổi nhiều kể từ thời khủng long. Hiện nay, chỉ còn hai loài còn tồn tại: chuột chù răng ống Cuba (Solenodon cubanus) và chuột chù răng ống Hispaniola (Solenodon paradoxus), sinh sống chủ yếu tại các khu rừng của Cuba và đảo Hispaniola.
Ảnh: cubanet.
Thoạt nhìn, chuột chù răng ống trông như sự pha trộn giữa chuột, chồn và… một chút gì đó rất “tiền sử”. Chúng có thân dài, chân ngắn, mõm kéo dài thành hình ống linh hoạt, giúp dò tìm con mồi trong đất và lá mục. Bộ lông thô, màu nâu xám khiến chúng dễ hòa vào môi trường xung quanh. Nhưng điểm đặc biệt nhất nằm ở bộ răng, chúng có những chiếc răng cửa có rãnh dẫn nọc độc – một đặc điểm cực kỳ hiếm ở động vật có vú.
Ảnh: nationalgeographic.com.
Nọc độc của chuột chù răng ống không đủ mạnh để gây nguy hiểm lớn cho con người, nhưng lại là vũ khí hiệu quả để hạ gục con mồi như côn trùng, giun, thằn lằn nhỏ và thậm chí cả động vật có xương sống nhỏ. Khi săn mồi, chúng dùng mõm nhạy bén để tìm kiếm, sau đó cắn và truyền nọc qua răng rãnh – một cơ chế khiến nhiều nhà khoa học liên tưởng đến rắn độc hơn là thú có vú.
Ảnh: nautil.us.
Chuột chù răng ống hoạt động chủ yếu về đêm và có thị lực kém, nhưng bù lại, khứu giác và thính giác của chúng cực kỳ phát triển. Chúng di chuyển chậm chạp, thậm chí có phần vụng về, nhưng lại sống sót qua hàng triệu năm biến động địa chất và khí hậu. Điều đáng tiếc là trong thời hiện đại, chính điều này này khiến chúng gặp nguy hiểm: khả năng chạy trốn kém khiến chuột chù răng ống dễ trở thành con mồi của các loài xâm lấn như chó, mèo và cầy mangut do con người đưa vào.
Ngày nay, cả hai loài chuột chù răng ống đều được xếp vào nhóm nguy cấp. Việc mất môi trường sống và sự xuất hiện của loài ngoại lai đã đẩy chúng đến bờ vực tuyệt chủng. Tuy vậy, chúng vẫn tồn tại – lặng lẽ, bí ẩn – như những nhân chứng sống của một thời đại xa xưa mà phần lớn sinh vật đã biến mất.
