Gà guan pipi họng xanh (Pipile cumanensis) là một trong những loài chim rừng kỳ lạ nhất vùng Amazon và lưu vực sông Orinoco ở Nam Mỹ. Thuộc họ Cracidae — nhóm chim có họ hàng xa với gà — chúng sở hữu bộ lông đen ánh xanh phủ toàn thân, điểm xuyết bằng các viền trắng nhỏ trên cánh, kết hợp với chiếc yếm họng màu xanh lam khiến con chim nổi bật giữa tán rừng nhiệt đới rậm rạp.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Tên gọi của loài này bắt nguồn từ âm thanh "pi pi" đặc biệt mà chúng phát ra. Tiếng kêu của gà guan pipi họng xanh không giống tiếng gà thông thường mà nghe như những tiếng huýt sáo hoặc tiếng còi vang vọng trong rừng sâu. Vào sáng sớm hoặc chiều muộn, âm thanh ấy có thể vọng đi rất xa giữa những tán cây ẩm ướt của Amazon.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Khác với nhiều loài chim sống dưới mặt đất, Pipile cumanensis dành phần lớn thời gian trên cây. Chúng di chuyển khéo léo giữa các cành cao để tìm trái cây, lá non, hạt và đôi khi cả côn trùng nhỏ. Chính chế độ ăn thiên về trái cây khiến loài chim này đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới: chúng phát tán hạt giống qua phân, góp phần giúp cây rừng lan rộng.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Một trong những điểm gây chú ý nhất là phần họng xanh trần không có lông. Khi chim kêu hoặc phô diễn trước đồng loại, vùng da này rung nhẹ theo chuyển động cổ, tạo cảm giác gần giống một chiếc túi thanh quản nhỏ. Dưới ánh nắng xuyên qua tán rừng, màu xanh ấy đôi khi ánh lên như ngọc lam.
Dù có khả năng bay, gà guan pipi họng xanh không phải loài bay đường dài giỏi. Chúng thường chỉ vỗ cánh mạnh để di chuyển giữa các cây lớn hoặc tránh nguy hiểm. Khi bị đe dọa, loài chim này thường chọn cách leo và chạy trên cành nhanh hơn là bay thẳng lên cao.
Ở nhiều khu vực Nam Mỹ, số lượng gà guan pipi họng xanh đang giảm do mất rừng và săn bắt. Vì kích thước khá lớn và thịt được xem là ngon, chúng từng bị săn nhiều trong quá khứ. Tuy nhiên, tại các khu bảo tồn thiên nhiên ở Brazil, Colombia, Venezuela và Guyana, loài chim này vẫn xuất hiện như một biểu tượng sống động của rừng mưa nhiệt đới nguyên sinh.
Điều thú vị là dù thuộc nhóm chim có ngoại hình khá “cổ xưa”, Pipile cumanensis lại mang vẻ đẹp rất hiện đại và thanh lịch. Nhiều nhiếp ảnh gia động vật hoang dã nhận xét rằng khi đứng yên trên cành cây phủ rêu, với chiếc họng xanh nổi bật giữa bộ lông tối màu, chúng trông giống một sinh vật bước ra từ thế giới giả tưởng hơn là một loài chim thông thường.
