Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, đằng sau sự thành công của các nhà thầu xây lắp tại những dự án giao thông, hạ tầng trọng điểm trên địa bàn phường Bắc Gia Nghĩa (tỉnh Lâm Đồng) luôn có bóng dáng của một "bộ máy tư vấn" hết sức quen thuộc. Đây là những đơn vị đóng vai trò then chốt, được ví như những người "gác cổng", giúp chủ đầu tư thiết lập luật chơi (Hồ sơ mời thầu) và lựa chọn người chiến thắng (Đánh giá hồ sơ dự thầu). Tuy nhiên, việc các đơn vị này liên tục được chủ đầu tư tín nhiệm lặp đi lặp lại qua hàng loạt dự án bằng hình thức chỉ định thầu đang gợi mở nhiều vấn đề về sự đa dạng hóa môi trường cạnh tranh.

Những con số trúng thầu tuyệt đối của nhóm tư vấn quen thuộc

Theo quy định của pháp luật đấu thầu hiện hành, đối với các gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn có giá trị dưới hạn mức (thông thường dưới 500 triệu đồng), chủ đầu tư được quyền áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn để đẩy nhanh tiến độ dự án. Vận dụng quy định này, Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa đã phân bổ ngân sách tư vấn cho một số ít doanh nghiệp, tạo ra tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối cho nhóm đơn vị quen mặt.

Nổi bật trong bức tranh tư vấn này là sự lặp lại của Công ty TNHH MTV Hoàng Thạch Đắk Nông. Dữ liệu thống kê cho thấy, doanh nghiệp này tham dự 7 gói thầu do Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa mời thầu và trúng tuyệt đối cả 7 gói (đạt tỷ lệ 100%). Các gói thầu mà đơn vị này đảm nhận chủ yếu tập trung vào lĩnh vực Tư vấn quản lý dự án, một mắt xích cực kỳ quan trọng đòi hỏi năng lực giám sát và điều hành xuyên suốt vòng đời công trình.

Chưa dừng lại ở đó, một cái tên khác cũng "bách phát bách trúng" là Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng Nam Sơn Thủy. Đơn vị này tham gia 6 gói thầu tư vấn tại chủ đầu tư Bắc Gia Nghĩa và ẵm trọn cả 6 gói, chủ yếu đảm nhiệm vai trò Tư vấn thẩm tra thiết kế bản vẽ thi công, dự toán và Khảo sát, lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật. Sự xuất hiện thường xuyên của những cái tên này cho thấy chủ đầu tư dường như đã có sẵn một danh sách đối tác mặc định cho các khâu chuẩn bị đầu tư.

Quy trình khép kín giữa lập hồ sơ và thẩm định

Điểm đáng chú ý nhất trong công tác lựa chọn nhà thầu tư vấn tại Bắc Gia Nghĩa chính là sự lặp lại có tính hệ thống của cặp bài trùng: Tổ chuyên gia và Tổ thẩm định. Dữ liệu bóc tách từ các hồ sơ pháp lý thể hiện, khâu Lập hồ sơ mời thầu và Đánh giá hồ sơ dự thầu (thuộc về Tổ chuyên gia) thường xuyên được giao trọn gói cho Công ty Trách nhiệm hữu hạn Nhiên Đại Phát thông qua các quyết định chỉ định thầu.

Đơn cử như gói thầu Tư vấn lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu đường Lý Tự Trọng và đường Trần Thánh Tông (Quyết định số 94/QĐ-KTHTĐT ngày 29/5/2026, giá trị 15.640.000 đồng), hay gói thầu Tư vấn lập hồ sơ mời thầu đường TDP3 Đắk Ha (Quyết định số 79/QĐ-KTHTĐT ngày 15/5/2026, giá trị 14.074.000 đồng), và cả dự án Sạt trượt tuyến đường 2 tháng 9 (Quyết định số 61/QĐ-KTHTĐT ngày 28/4/2026). Đặc biệt, nhân sự tham gia Tổ chuyên gia thường xuyên được cố định với những cá nhân như ông Võ Tiến Ngọc (Tổ trưởng) và ông Trương Nhật Linh (Thành viên).

Và ngay sau khi Công ty TNHH Nhiên Đại Phát hoàn thành khâu lập hoặc đánh giá hồ sơ, nhiệm vụ kiểm tra chéo, đối trọng (Tổ thẩm định) lại được chủ đầu tư giao cho Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tư vấn Xây dựng Quang Cường Đắk Nông. Sự song hành lặp lại của hai đơn vị này từ dự án này sang dự án khác đã tạo ra một vòng tròn khép kín trong công tác xét duyệt hồ sơ, nơi mà "người làm" và "người kiểm tra" đều là những đối tác đã quá quen thuộc với nhau và quen thuộc với cả chủ đầu tư.

Góc nhìn chuyên gia: Đừng để "sức ỳ" làm mờ tính phản biện

Trao đổi về hiện trạng trên, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) đưa ra những phân tích đa chiều dưới góc độ pháp lý và quản trị rủi ro đầu tư công: “Trước hết, cần khẳng định việc chủ đầu tư áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói tư vấn dưới hạn mức là hoàn toàn tuân thủ các quy định hiện hành của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Các doanh nghiệp được chỉ định cũng có tư cách pháp nhân hợp lệ. Tuy nhiên, nếu xét trên tinh thần kiến tạo một môi trường minh bạch, hiệu quả mà Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ đang hướng tới, thì việc áp dụng chỉ định thầu lặp đi lặp lại cho một nhóm nhỏ quen mặt là điều cần phải suy ngẫm”.

Phân tích sâu hơn về yếu tố con người trong đấu thầu, Luật sư Vinh cho biết, theo Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Thông tư số 79/2025/TT-BTC, yếu tố sống còn của Tổ chuyên gia và Tổ thẩm định là sự độc lập, khách quan và trung thực. Việc chủ đầu tư sử dụng một kịch bản nhân sự tư vấn lặp lại liên tục (một đơn vị chuyên lập, một đơn vị chuyên thẩm định) dễ tạo ra sức ỳ trong tư duy. Sự quen mặt có thể làm giảm đi tính phản biện chéo sắc bén, khiến khâu thẩm định có nguy cơ trở thành một bước hợp thức hóa thủ tục thay vì thực sự rà soát, phát hiện những lỗ hổng trong hồ sơ mời thầu hay các sai sót trong quá trình chấm thầu.

Thiết nghĩ, để nâng cao chất lượng quản lý nguồn vốn nhà nước, Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa cần cân nhắc việc luân chuyển, mở rộng danh sách các đơn vị tư vấn. Thậm chí, đối với các gói thầu tư vấn có tính chất quan trọng, việc tổ chức đấu thầu tìm kiếm những đơn vị tư vấn có tư duy độc lập và giải pháp sáng tạo hơn là điều vô cùng cần thiết. Phá vỡ vòng tròn khép kín chính là bước đi đầu tiên để đảm bảo tính khách quan tuyệt đối, từ đó thu hút được nhiều nhà thầu thi công có năng lực tham gia, giải quyết triệt để bài toán cạnh tranh đang bị bỏ ngỏ.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 4:] Tiết kiệm ngân sách thấp: Trách nhiệm giải trình của Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa ở đâu?