Có lần, Hà Lưỡng Thành quyết định dừng xe giữa hành trình để xin phép một gia đình Việt Nam cho đoàn khách quốc tế vào thắp một nén nhang trong một đám tang. Với anh, khoảnh khắc ấy không nằm trong lịch trình, nhưng lại trở thành ký ức sâu sắc nhất của nhiều du khách.

Sau 15 năm làm hướng dẫn viên du lịch quốc tế, những trải nghiệm như vậy đã trở thành chất liệu để anh viết cuốn sách “Dẫn đường bằng Tâm – Giữ nghề bằng Lửa”. Chia sẻ với PV Tri thức và Cuộc sống, Hà Lưỡng Thành kể về hành trình gắn bó với nghề, những đánh đổi phía sau mỗi chuyến đi và điều anh cho rằng người hướng dẫn viên khó giữ nhất chính là chữ "Tâm".

Mỗi người đều có điều đáng để sẻ chia

- Điều gì khiến anh quyết định viết Dẫn đường bằng Tâm – Giữ nghề bằng Lửa, dù từng lo ngại việc chia sẻ trải nghiệm có thể bị xem là "dạy đời"?

Thật lòng mà nói, tôi đã chần chừ rất lâu trước khi quyết định viết cuốn sách này. Trong nghề hướng dẫn viên, đặc biệt là mảng đón khách quốc tế nói tiếng Anh đến Việt Nam, có rất nhiều anh chị giỏi hơn tôi và đi trước tôi rất xa. Tôi luôn nghĩ mình chỉ là một người làm nghề bình thường nên chưa bao giờ muốn đứng ở vị trí chỉ dạy ai điều gì.

Nhưng rồi tôi nhận ra mỗi người đều có điều gì đó đáng để sẻ chia. Nếu những trải nghiệm mình đã đi qua có thể giúp các bạn sinh viên du lịch hay những hướng dẫn viên trẻ bước vào nghề vững vàng hơn thì tại sao không?

Vì thế, tôi viết Dẫn đường bằng Tâm – Giữ nghề bằng Lửa như một cuộc trò chuyện giữa người đi trước và người mới vào nghề. Điều tôi mong nhất là mỗi độc giả đều tìm thấy trong cuốn sách một điều gì đó hữu ích cho hành trình của riêng mình.

- Điều anh muốn gửi gắm lớn nhất đến độc giả qua cuốn sách là gì?

Nếu chỉ có một điều muốn gửi gắm, tôi mong mọi người hiểu rằng nghề hướng dẫn viên không chỉ là dẫn khách đi qua những điểm đến, mà còn là cách chúng ta đối xử với nhau.

Đó cũng là lý do tôi chọn tên Dẫn đường bằng Tâm – Giữ nghề bằng Lửa. Với tôi, "Tâm" là sự tử tế, tinh thần phục vụ và trách nhiệm với công việc. Còn "Lửa" là kinh nghiệm, kỹ năng và bản lĩnh được bồi đắp qua năm tháng.

Nếu sau khi đọc sách, một bạn trẻ hiểu được chữ "Tâm" trong nghề và những kỹ năng cơ bản để làm hướng dẫn viên, thì với tôi cuốn sách đã hoàn thành sứ mệnh của mình.

- Sau 15 năm làm hướng dẫn viên du lịch quốc tế, điều gì khiến anh vẫn giữ được sự nhiệt huyết với nghề?

Nếu nói sau 15 năm mà lúc nào cũng giữ được sự nhiệt huyết như ngày đầu thì chắc không đúng. Cũng có lúc tôi mệt mỏi, áp lực và tự hỏi mình có nên dừng lại hay không.

Nhưng điều giữ tôi ở lại chính là những con người mình gặp trên mỗi hành trình. Mỗi vị khách đều mang theo một câu chuyện, một góc nhìn, những kỳ vọng và nguồn năng lượng riêng. Chính sự khác biệt ấy khiến mỗi chuyến đi luôn cho tôi cơ hội học hỏi thêm điều mới và trưởng thành hơn.

Sau 15 năm, điều thay đổi không phải là tình yêu với nghề mất đi mà là tình yêu ấy trở nên chín chắn hơn. Ngày mới vào nghề, tôi thích khám phá những điểm đến mới. Còn hôm nay, tôi yêu những con người mình được đồng hành và những giá trị mình có thể mang lại cho họ. Đó là lý do tôi vẫn gắn bó với nghề đến tận bây giờ.

Điều du khách nhớ không phải điểm đến

- Anh từng viết: "Người ta có thể quên nơi họ đã đi qua, nhưng sẽ không quên cảm giác mà bạn mang lại". Đâu là trải nghiệm khiến anh thấm thía nhất với triết lý ấy?

Đó là câu chuyện tôi kể trong sách về một lần “Tôi đã dừng xe như thế”

Một lần, tôi dẫn đoàn khách quốc tế đi qua một làng quê Việt Nam. Bên đường có một đám tang và vài vị khách hỏi tôi về phong tục tang lễ của người Việt. Tôi có thể đứng trên xe để giải thích, nhưng nghĩ rằng nếu chỉ nghe thì có lẽ rồi họ sẽ quên.

Thay vào đó, tôi quyết định xuống xe xin phép gia đình để cả đoàn vào thắp một nén nhang chia buồn. Đó là quyết định khá mạo hiểm vì chúng tôi đều là những người xa lạ, lại là khách nước ngoài.

May mắn là gia đình rất cởi mở. Cả đoàn bước vào trong sự im lặng, thành kính rồi cùng cúi đầu trước người đã khuất. Sau lễ viếng, gia đình còn nán lại cảm ơn vì không nghĩ những người nước ngoài lại dành cho họ sự sẻ chia như vậy.

Khi trở lại xe, nhiều vị khách đã rất xúc động. Lúc ấy tôi nhận ra điều họ nhớ không phải là những kiến thức trên đường đi, mà là cảm giác được đồng cảm với một gia đình Việt Nam trong thời khắc mất mát. Chỉ một nén nhang nhỏ thôi, nhưng đã trở thành cây cầu kết nối những con người khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa.

Chính trải nghiệm ấy càng khiến tôi tin rằng người hướng dẫn viên không chỉ giới thiệu điểm đến, mà còn tạo ra những khoảnh khắc để con người thực sự kết nối với nhau. Và đôi khi, chính những điều không có trong lịch trình lại là điều ở lại lâu nhất trong ký ức của mỗi du khách.

- Có thời điểm nào anh từng muốn dừng lại? Điều gì đã giúp anh vượt qua và tiếp tục gắn bó với nghề?

Khoảnh khắc khó khăn nhất là khi bà nội tôi qua đời, đúng lúc tôi đang dẫn đoàn ở Hội An. Bà là người đã nuôi tôi khôn lớn. Đó cũng là lần tôi cảm nhận rõ nhất cái giá của nghề hướng dẫn viên.

Nhiều người nghĩ hướng dẫn viên chỉ là công việc phải đi nhiều và xa nhà. Nhưng điều khó nhất không nằm ở khoảng cách địa lý, mà là việc nhiều khi mình không thể có mặt trong những thời khắc quan trọng của gia đình: ngày Tết, ngày giỗ, sinh nhật, khi người thân ốm đau hay thậm chí là lần gặp cuối cùng. Đó là điều khiến tôi day dứt nhất.

Đã có lúc tôi tự hỏi: "Có đáng không?". Nhưng rồi tôi nhận ra nghề nào cũng có những sự đánh đổi. Điều quan trọng là mình hiểu vì sao mình lựa chọn và có trách nhiệm với lựa chọn ấy. Sau biến cố đó, tôi càng trân trọng gia đình hơn, đồng thời ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm với mỗi vị khách đã tin tưởng giao hành trình của họ cho mình.

Điều thay đổi nhiều nhất là kỳ vọng của du khách

- Nhìn lại 15 năm làm nghề, theo anh điều gì đã thay đổi nhiều nhất: du khách, cách làm nghề hay chính người làm nghề?

Theo tôi, cả du khách, cách làm nghề và chính người hướng dẫn viên đều đã thay đổi. Nhưng nếu phải chọn, điều thay đổi lớn nhất là kỳ vọng của du khách.

Ngày nay, nhờ công nghệ và internet, họ có thể dễ dàng tìm thấy thông tin. Vì vậy, kiến thức và ngoại ngữ không còn là lợi thế đặc biệt mà đã trở thành yêu cầu nền tảng.

Điều du khách mong đợi nhiều hơn là một người biết kết nối, thấu hiểu và tạo ra những trải nghiệm mang tính cá nhân. Họ muốn được lắng nghe, được quan tâm và cảm nhận những điều mà Google hay AI không thể mang lại.

Theo tôi, đó mới là giá trị khiến nghề hướng dẫn viên vẫn khó có thể bị thay thế.

- Có điều gì anh từng nghĩ mình đã hiểu khi mới bước vào nghề, nhưng chỉ sau nhiều năm mới thực sự thấu hiểu?

Khi mới vào nghề, tôi từng nghĩ khách vui vẻ, thân thiện và dành cho mình một khoản tiền tip khi kết thúc chuyến đi nghĩa là họ đã hài lòng. Sau nhiều năm, tôi mới hiểu điều đó chưa hẳn đúng.

Có những vị khách luôn mỉm cười, luôn nói lời cảm ơn nhưng cảm nhận thật sự của họ chỉ xuất hiện trong bản đánh giá sau chuyến đi.

Điều đó khiến tôi thay đổi cách làm nghề. Thay vì chờ đến cuối hành trình, tôi chủ động lắng nghe khách trong suốt chuyến đi để kịp điều chỉnh khi cần.

Tôi nhận ra điều khách nhớ không chỉ là một lịch trình được hoàn thành, mà là cảm giác họ được quan tâm. Khi mỗi người đều cảm thấy mình được chăm sóc theo cách riêng, chuyến đi sẽ trở thành một kỷ niệm rất khác.

- Trong cuốn sách, anh nhiều lần nhắc đến hai chữ "Tâm" và "Lửa". Sau nhiều năm làm nghề, theo anh điều gì khó giữ hơn?

Đó là chữ "Tâm".

Với tôi, "Tâm" là gốc rễ để một người có thể đi đường dài với nghề. Đó là sự tử tế, trách nhiệm và cách mình đối xử với con người.

Kỹ năng hay kinh nghiệm có thể tích lũy theo thời gian, nhưng chữ "Tâm" không thể học trong một sớm một chiều. Đó là bản chất và tư duy của mỗi người.

Còn "Lửa" là kinh nghiệm, kỹ năng và bản lĩnh được bồi đắp qua từng chuyến đi. Nếu đủ cầu thị, ai cũng có thể rèn luyện để giữ ngọn lửa nghề. Nhưng nếu thiếu chữ "Tâm" ngay từ đầu thì dù có giỏi đến đâu cũng rất khó đi đường dài.

Vì vậy, tôi luôn tin "Tâm" là điều khó giữ nhất, nhưng cũng là điều đáng giữ nhất của người hướng dẫn viên.

- Theo anh, đâu là góc khuất của nghề hướng dẫn viên mà công chúng ít có cơ hội nhìn thấy?

Nhiều người nghĩ đến nghề hướng dẫn viên là được đi nhiều nơi, ở khách sạn đẹp hay trải nghiệm những điều thú vị. Nhưng phía sau đó là rất nhiều áp lực và trách nhiệm.

Chúng tôi không chỉ dẫn khách đi tham quan mà còn chịu trách nhiệm về sự an toàn, trải nghiệm và cảm xúc của cả đoàn. Dù bản thân có mệt mỏi hay gặp chuyện riêng, khi cầm micro bắt đầu hành trình vẫn phải giữ được sự chuyên nghiệp để chuyến đi của khách không bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó là những đánh đổi mà không phải ai cũng nhìn thấy: những ngày lễ Tết không thể ở bên gia đình, những lần lỡ sinh nhật, giỗ chạp hay khi người thân ốm đau.

Tôi không kể những điều ấy để mọi người thương nghề hơn, mà chỉ mong công chúng hiểu rằng phía sau một chuyến đi trọn vẹn luôn là rất nhiều sự chuẩn bị, trách nhiệm và những hy sinh thầm lặng của người làm nghề.

Chính du khách đã dạy tôi nhiều điều về nghề

- Trong hàng nghìn vị khách anh từng đồng hành, có ai đã làm thay đổi cách anh nhìn về nghề hoặc về chính mình?

Có một vị khách mà tôi sẽ nhớ suốt cuộc đời. Đó là người phụ nữ mắc ung thư vòm họng giai đoạn cuối tham gia hành trình xuyên Việt năm 2018.

Theo quy định lúc đó, tôi nên đề nghị bà dừng chuyến đi để đảm bảo an toàn. Nhưng khi đọc dòng chữ: "Xin hãy để tôi đi tiếp. Đây là chuyến đi cuối cùng.", tôi biết phía sau quyết định ấy còn có một câu chuyện khác.

Sau này tôi mới biết chồng bà đã mất trong chiến tranh ở Việt Nam và bà luôn mong được đi lại những nơi ông từng đặt chân đến. Sau rất nhiều cân nhắc, cùng sự chuẩn bị kỹ lưỡng về phương án y tế và sự đồng thuận của công ty, gia đình cùng cả đoàn khách, tôi quyết định đồng hành cùng bà đến hết hành trình.

May mắn là chuyến đi diễn ra an toàn. Trước khi trở về nước, bà để lại một câu ngắn gọn:

"Cảm ơn vì đã giúp tôi thực hiện giấc mơ cuối cùng."

Nhưng thực ra, người cần nói lời cảm ơn lại là tôi.

Chính bà đã thay đổi cách tôi nhìn về nghề hướng dẫn viên. Tôi nhận ra công việc này không chỉ là hoàn thành một lịch trình, mà còn là đủ bản lĩnh để đưa ra quyết định, đủ trách nhiệm để đi đến cùng và đủ sự thấu cảm để nhìn thấy câu chuyện phía sau mỗi con người.

Có lẽ đó là món quà lớn nhất nghề hướng dẫn viên dành cho tôi.