Nâng cao hiệu quả đầu tư công, bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch trong hoạt động đấu thầu vốn là mục tiêu cốt lõi của Luật Đấu thầu năm 2023. Tuy nhiên, diễn biến thực tế tại một số gói thầu xây lắp quy mô cấp cơ sở thời gian qua đang đặt ra nhiều vấn đề cần phân tích, đặc biệt là mối tương quan giữa chất lượng lập hồ sơ dự thầu của các doanh nghiệp và biên độ tiết kiệm ngân sách nhà nước.

Mới đây nhất, dữ liệu hoạt động thầu tại địa phương ghi nhận một gói thầu giao thông sử dụng nguồn vốn đầu tư công năm 2026 có tỷ lệ tiết kiệm ở mức thấp, chưa tới 1%. Đó là gói thầu: Xây dựng thuộc dự án: Xây dựng cầu Thôn 10 (DH.11 KM7+171). Gói thầu này do Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Đăk Ơ làm chủ đầu tư và trực tiếp phát hành hồ sơ mời thầu qua mạng.

Tiết kiệm "nhỏ giọt" tại gói thầu xây lắp hơn 7,8 tỷ đồng

Theo tìm hiểu từ hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (e-GP), gói thầu xây lắp nêu trên được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước qua mạng, phương thức lựa chọn nhà thầu là một giai đoạn một túi hồ sơ. Loại hợp đồng áp dụng cho gói thầu là trọn gói với thời gian thực hiện trong vòng 180 ngày. Giá gói thầu được chủ đầu tư xác định dựa trên kế hoạch lựa chọn nhà thầu phê duyệt là 7.862.981.030 đồng.

Vào thời điểm đóng thầu và hoàn thành mở thầu ghi nhận ngày 10/05/2026, hệ thống hiển thị có 02 nhà thầu tham gia nộp hồ sơ dự thầu qua mạng (E-HSDT). Đến ngày 13/05/2026, bà Lê Thị Huệ, Giám đốc Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Đăk Ơ đã ký ban hành Quyết định số 101/QĐ-TTDVTH-ĐT về việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu qua mạng cho gói thầu này.

Theo quyết định phê duyệt, đơn vị giành chiến thắng là Liên danh Công ty TNHH Xây dựng cầu đường Đại Phát - Công ty TNHH Một thành viên Phước Long. Giá trúng thầu được xác định chính xác theo hồ sơ gốc là 7.784.399.980 đồng. Đối chiếu giữa giá gói thầu công bố và giá trúng thầu thực tế, biên độ chênh lệch giảm giá cho ngân sách công chỉ đạt 78.581.050 đồng, tương đương với tỷ lệ tiết kiệm 0,99%.

Đối thủ bị loại vì "hổng" loạt giải pháp kỹ thuật công trường

Căn cứ vào nội dung chi tiết tại Báo cáo đánh giá E-HSDT số 05/BC-XDTA do đơn vị tư vấn chấm thầu độc lập là Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư Thương mại Xây dựng Trường An lập ngày 11/05/2026, nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm thấp bắt nguồn từ chất lượng hồ sơ dự thầu của doanh nghiệp cạnh tranh trực tiếp.

Tại cuộc thầu này, đơn vị tham gia đối đầu với liên danh trúng thầu là Liên danh xây dựng cầu thôn 10 (gồm Công ty TNHH Tư vấn xây dựng Khải Minh và Công ty TNHH Trường Thành). Mặc dù ở bước đánh giá tính hợp lệ và năng lực kinh nghiệm, liên danh này đều được tổ chuyên gia chấm điểm ở mức "Đạt" (sau khi chủ đầu tư đã tiến hành gửi công văn làm rõ năng lực kinh nghiệm bằng Công văn số 01/CV-TTDVTH-ĐT ngày 11/05/2026 về hợp đồng tương tự của các thành viên gồm Công ty TNHH Tư vấn xây dựng Khải Minh và Công ty TNHH Trường Thành, nhà thầu đã scan bổ sung hồ sơ đạt yêu cầu). Sự việc chỉ thực sự chuyển hướng bất lợi khi tổ chuyên gia tiến hành đánh giá đến bước đề xuất giải pháp kỹ thuật thi công.

Tại phần thuyết minh chi tiết của báo cáo đánh giá, Liên danh xây dựng cầu thôn 10 bị kết luận "Không đạt" về mặt kỹ thuật do thiếu hụt nghiêm trọng các giải pháp tổ chức công trường cốt lõi. Cụ thể, báo cáo chỉ rõ nhà thầu này hoàn toàn không có bản vẽ tổ chức mặt bằng thi công – một tài liệu bắt buộc để chứng minh khả năng bố trí thiết bị, lán trại, kho bãi tập kết vật liệu và chất thải trong suốt quá trình xây dựng cầu. Chưa dừng lại ở đó, đối với các hạng mục thi công đặc thù của một công trình xây dựng cầu giao thông, nhà thầu đối thủ cũng bỏ trống hàng loạt giải pháp kỹ thuật quan trọng như: giải pháp biện pháp thi công phá dỡ kết cấu cầu cũ, giải pháp biện pháp thi công bản quá độ, giải pháp biện pháp hệ thống thoát nước, hệ thống biển báo, sơn kẻ vạch và tôn hộ lan.

Về mặt lịch trình tiến độ, nhà thầu không lập biểu tiến độ thi công phá dỡ cầu cũ, không lập biểu tiến độ hệ thống an toàn giao thông, thậm chí biểu tiến độ thiết bị của nhà thầu còn bị đánh giá là không phù hợp khi không đề xuất tên các thiết bị cụ thể. Nghiêm trọng hơn, báo cáo của đơn vị tư vấn Trường An chỉ ra nhà thầu hoàn toàn bỏ trống biện pháp bảo đảm chất lượng tổ chức thi công cho tất cả các hạng mục công trình. Chính vì hồ sơ kỹ thuật của đối thủ vấp phải những thiếu sót căn bản mang tính hệ thống như vậy, liên danh còn lại nghiễm nhiên trở thành đơn vị duy nhất vượt qua vòng kỹ thuật và được lựa chọn xếp hạng thứ nhất để vào vòng đối chiếu tài liệu, tiến tới trúng thầu mà không chịu biên độ cạnh tranh ép giá từ đối thủ.

Giải mã năng lực liên danh trúng thầu

Thành viên đứng đầu liên danh là Công ty TNHH Xây dựng cầu đường Đại Phát (Mã số thuế: 3800814814), có trụ sở đăng ký kinh doanh tại khu phố Bình Giang 1, Phường Phước Long, TP Đồng Nai. Lịch sử hoạt động đấu thầu tính đến tháng 05/2026, doanh nghiệp này đã tham gia tổng cộng khoảng 36 gói thầu, trong đó trúng tới 31 gói và trượt 5 gói. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng với cả vai trò độc lập lẫn liên danh đạt 285.377.499.113 đồng (trong đó, giá trị trúng thầu với vai trò độc lập là 40.169.463.315 đồng và trúng thầu với vai trò liên danh là 245.208.035.798 đồng).

Thành viên còn lại trong liên danh là Công ty TNHH Một thành viên Phước Long (Mã số thuế: 3800665915), có địa chỉ tại Khu 2, Phường Phước Long, Đồng Nai, doanh nghiệp này được thành lập vào ngày 22/4/2010, do ông Nguyễn Văn An làm đại diện pháp luật. trong lịch sử hoạt động đấu thầu tính đến tháng 05/2026 nhà thầu này đã tham gia khoảng 15 gói thầu, đạt tỷ lệ trúng thầu xấp xỉ 73,3% với kết quả trúng 11 gói thầu, trượt 3 gói thầu và 1 gói thầu chưa có kết quả. Tổng giá trị trúng thầu tích lũy của doanh nghiệp đạt 45.680.120.500 đồng (Trong đó, tổng giá trị trúng thầu với vai trò độc lập là 28.125.450.000 đồng, tổng giá trị trúng thầu với vai trò liên danh là 17.554.670.500 đồng).

Góc nhìn phân tích từ giới chuyên gia

Dưới góc độ chuyên gia đấu thầu, ông Nguyễn Quốc Vũ nhận định: "Đối với các gói thầu xây dựng cầu giao thông, việc lập giải pháp kỹ thuật, biện pháp phá dỡ kết cấu cũ và bố trí bản quá độ là điều kiện cốt lõi bảo đảm an toàn kỹ thuật cho công trình trong suốt quá trình triển khai và vận hành. Việc hồ sơ dự thầu cho thấy sự thiếu chuẩn bị hoặc chưa hoàn thiện trong khâu lập biện pháp thi công vô hình trung tự làm giảm năng lực cạnh tranh của chính nhà thầu trên sàn đấu thầu qua mạng."

Phân tích dưới góc nhìn pháp lý và công tác truyền thông pháp luật, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết, Luật Đấu thầu năm 2023 và các văn bản hướng dẫn thi hành hiện nay luôn đề cao trách nhiệm giải trình và tính hiệu quả kinh tế của dòng vốn đầu tư công. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế thực tế của một cuộc thầu rộng rãi chỉ đạt được biên độ tối ưu khi có sự tham gia nghiêm túc, chuẩn chỉnh về mặt hồ sơ từ phía các nhà thầu tham dự. Khi các nhà thầu nộp những bộ hồ sơ thiếu các điều kiện kỹ thuật tối thiểu, điều này vô hình trung làm triệt tiêu tính cạnh tranh sòng phẳng về giá, khiến nguồn vốn ngân sách nhà nước đầu tư cho các dự án an sinh xã hội tại địa phương không tối ưu hóa được tỷ lệ tiết kiệm như kỳ vọng. Đây là một thực trạng cần lưu tâm để các chủ đầu tư tăng cường rà soát, thúc đẩy chất lượng đấu thầu công ngay từ cấp cơ sở.