Nghiên cứu gần đây được các chuyên gia công bố trên tạp chí Quaternary International hé lộ rằng, cách đây gần 14.400 năm, một nhóm nhỏ gồm 5 người săn bắn hái lượm thuộc văn hóa Epigravettian dẫn theo một con chó đã mạo hiểm đi sâu xuống lòng đất, vào bên trong hang Bàsura. Họ đốt những cành thông nhỏ để làm nguồn sáng soi đường khi di chuyển qua lối đi sâu thẳm và tối tăm. Phát hiện hấp dẫn này thách thức những giả định trước đây về việc thám hiểm hang động thời Đồ đá cũ và cung cấp một cái nhìn sống động về cuộc sống của con người vào Kỷ Băng hà.

Hang Bàsura, nằm gần Toirano ở Liguria, nổi tiếng với những dấu chân hóa thạch được bảo tồn tốt, dấu vết than củi và các lớp trầm tích rộng lớn chứa bộ xương của những con gấu hang động. Các cuộc khai quật gần đây tập trung vào "Hall of Mysteries" - một phần sâu của hang động đã ghi nhận được nhiều dấu vết hoạt động của con người. Bằng cách phân tích 56 mảnh than củi được tìm thấy tại khu vực này, các nhà nghiên cứu phát hiện hơn 1/2 mảnh than củi thuộc về Pinus sylvestris (thông Scotland) hoặc các loài có quan hệ gần gũi.

Hầu hết các mảnh than củi trên đều có nguồn gốc từ những cành non có đường kính nhỏ hơn 2 hoặc 3 cm. Bằng chứng này mâu thuẫn với quan niệm lâu đời cho rằng những người thám hiểm hang động thời tiền sử đã sử dụng những ngọn đuốc lớn làm từ những cành cây lớn. Tuy nhiên, khám phá mới hé lộ sự thật hoàn toàn khác. Người xưa đã thu thập những cành thông nhỏ và bó chúng lại với nhau rồi đốt để soi sáng đường đi. Chúng khá dễ mang theo bên người.

Để kiểm chứng nhận định trên, các nhà nghiên cứu đã tiến hành một loạt thử nghiệm trong một hang động gần đó với điều kiện môi trường tương tự. Năm người tham gia - tương ứng với số người được xác định từ các dấu chân khoảng 14.400 tuổi - đã di chuyển qua các lối đi tối tăm bằng cách sử dụng các bó cành thông khô. Kết quả thử nghiệm cho thấy chỉ cần đốt 2 cành thông cũng đủ chiếu sáng cho một nhóm 5 người đi thành một hàng. Sau khi mắt họ quen với bóng tối, tầm nhìn có thể mở rộng lên đến 10m. Hơn nữa, ngọn lửa từ cành thông nhỏ tạo ra rất ít khói và không làm chói mắt như những ngọn đuốc lớn hơn. Điều này khiến chúng trở thành thứ quan trọng để di chuyển trong những không gian hẹp, kín và tối tăm. Cách bố trí an toàn nhất là người đi đầu và người cuối cùng cầm cành thông đốt cháy. Tiếp đến, những người đi phía sau sẽ đặt tay lên vai người phía trước.

Các thử nghiệm cũng cho thấy mức tiêu thụ nhiên liệu thấp đến mức đáng ngạc nhiên. Một cành cây đang cháy mất khoảng 4 cm chiều dài cho mỗi phút con người di chuyển. Dựa trên tính toán này, các nhà nghiên cứu ước tính rằng nhóm người sống cách đây khoảng khoảng 14.400 năm sẽ cần khoảng 20 cành thông với mỗi cành dài khoảng 30 cm để hoàn thành hành trình 2 giờ đi từ cửa hang đến "Hall of Mysteries" và trở ra ngoài.

Điều thú vị là, những vết than còn sót lại trên vách hang trong các thí nghiệm rất giống với những dấu vết cổ xưa được tìm thấy bên trong hang Bàsura. Sự tích tụ của các mảnh than nhỏ bên dưới những vết than này cũng phù hợp với các mô hình khảo cổ quan sát được trong quá trình khai quật. Bằng chứng thuyết phục này không chỉ xác nhận việc sử dụng cành thông để thắp sáng mà còn làm nổi bật sự hiểu biết của người Epigravettian về môi trường và các nguồn tài nguyên xung quanh.

Nghiên cứu mới cung cấp cái nhìn hiếm hoi và sâu sắc về cuộc sống của những người săn bắn hái lượm vào Kỷ Băng hà. Khám phá này cho thấy con người từ rất sớm đã biết lập kế hoạch, tháo vát và khả năng thích ứng cho phép họ khám phá những nơi sâu thẳm và tối tăm nhất của thế giới cũng như để cung cấp hiểu biết quan trọng cho chúng ta về lịch sử loài người.