Những năm gần đây, các bệnh lý dị ứng ở trẻ như viêm da cơ địa, dị ứng thức ăn, hen phế quản hay viêm mũi dị ứng có xu hướng gia tăng. Bên cạnh yếu tố di truyền, ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy môi trường trong giai đoạn bào thai đóng vai trò quan trọng trong việc “lập trình” hệ miễn dịch của trẻ. Trong đó, chế độ ăn của mẹ khi mang thai là yếu tố được đặc biệt quan tâm.

Chế độ ăn của mẹ trong thai kỳ tác động thế nào đến nguy cơ dị ứng của con?

Trong suốt thai kỳ, các chất dinh dưỡng, vi chất và một số thành phần từ thực phẩm của mẹ có thể đi qua nhau thai, tác động trực tiếp đến sự phát triển hệ miễn dịch của thai nhi.

Chế độ ăn có thể ảnh hưởng đến sự cân bằng miễn dịch (Th1 - Th2), khả năng dung nạp miễn dịch và nguy cơ phản ứng quá mức sau sinh. Sự mất cân bằng miễn dịch sớm được cho là liên quan chặt chẽ đến viêm da cơ địa và các bệnh dị ứng khởi phát trong những năm đầu đời.

Có nên kiêng hoàn toàn thực phẩm dễ gây dị ứng?

Trước đây, nhiều thai phụ được khuyến cáo tránh trứng, sữa, hải sản, đậu phộng… Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay không ủng hộ việc kiêng tuyệt đối khi người mẹ không có tiền sử dị ứng. Chưa có bằng chứng thuyết phục cho thấy việc loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này giúp giảm nguy cơ dị ứng ở trẻ.

Ngược lại, tiếp xúc ở mức độ phù hợp có thể hỗ trợ hệ miễn dịch của thai nhi “học” cách dung nạp. Dị ứng thực phẩm chỉ thực sự đóng vai trò kích hoạt ở một tỷ lệ nhất định trẻ viêm da cơ địa mức độ trung bình - nặng. Vì vậy, việc kiêng khem quá mức có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng mà không mang lại lợi ích rõ ràng.

Vai trò của chất béo và axit béo

Thành phần chất béo trong khẩu phần ăn thai kỳ cũng ảnh hưởng đến nguy cơ dị ứng của trẻ. Omega-3 (có nhiều trong cá biển, hạt lanh) có tác dụng điều hòa miễn dịch và giảm phản ứng viêm. Trong khi đó, chế độ ăn giàu chất béo bão hòa và omega-6 có thể thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính - nền tảng của nhiều bệnh dị ứng.

Các chuyên gia khuyến nghị thai phụ nên ăn cá giàu omega-3 khoảng 2-3 lần mỗi tuần, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ.

Hệ vi sinh đường ruột - “người thầy” của miễn dịch

Chế độ ăn ít chất xơ, ít rau xanh và trái cây có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột của mẹ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thai phụ mà còn tác động đến sự hình thành hệ vi sinh ban đầu của trẻ sau sinh, từ đó ảnh hưởng đến khả năng điều hòa miễn dịch.

Một số nghiên cứu ghi nhận việc bổ sung probiotics hoặc prebiotics cho thai phụ và trẻ sơ sinh nguy cơ cao có thể giúp giảm tỷ lệ khởi phát bệnh chàm. Tuy nhiên, việc sử dụng cần có tư vấn y khoa, không nên tự ý bổ sung tràn lan.

Mẹ bầu nên ăn thế nào?

Khuyến nghị hiện nay nhấn mạnh chế độ ăn đa dạng, cân đối và không kiêng khem cực đoan nếu không có chỉ định chuyên môn.

Nên: Ăn đa dạng các nhóm thực phẩm, bao gồm sữa, sữa chua, các loại hạt nếu không dị ứng; Tăng cường cá biển giàu omega-3 (2-3 lần/tuần); Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; Đảm bảo đủ vitamin D theo tư vấn bác sĩ

Không nên: Tránh hoàn toàn thực phẩm dễ gây dị ứng khi không có chỉ định; Ăn quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đường tinh luyện, chất béo bão hòa; Tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt hoặc dùng thực phẩm chức năng không kiểm soát.

BS Hoàng Thị Hoạt (Bệnh viện Bạch Mai)

>>> Mời quý độc giả xem video: Cơ thể sẽ thay đổi ra sao khi mỗi sáng uống 1 ly nước ép cần tây