Vàng được rèn nên trong môi trường khắc nghiệt nhất vũ trụ

Mỗi gram vàng trên Trái Đất có thể là tàn tích của những thảm họa vũ trụ dữ dội xảy ra từ trước khi Mặt Trời ra đời.

Vàng là một nguyên tố đặc biệt. Những nguyên tố nhẹ như carbon, oxygen hay silicon có thể được tạo ra bên trong các ngôi sao thông qua phản ứng nhiệt hạch. Nhưng vàng lại thuộc nhóm nguyên tố rất nặng, và quá trình hình thành nó đòi hỏi một môi trường giàu neutron đến mức cực đoan.

Ảnh: businessinsider

Trong một số vụ nổ sao và những sự kiện liên quan đến sao neutron, vật chất bị ném ra ngoài có thể chứa một lượng neutron khổng lồ. Tại đây xảy ra một quá trình gọi là r-process, hay “quá trình bắt neutron nhanh”. Hạt nhân nguyên tử liên tục bắt giữ neutron với tốc độ nhanh đến mức chúng không kịp phân rã trước khi tiếp tục bắt thêm neutron. Sau đó, qua hàng loạt quá trình phóng xạ, những hạt nhân cực nặng dần biến đổi thành các nguyên tố ổn định hơn, trong đó có vàng.

Ảnh: futura-sciences

Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản là “một ngôi sao nổ tung rồi tạo ra vàng”. Trong nhiều năm, các nhà thiên văn cho rằng vụ nổ siêu tân tinh có thể là một trong những nơi diễn ra r-process. Một số mô hình đặc biệt, chẳng hạn những vụ sụp đổ của sao khối lượng lớn tạo thành lỗ đen, vẫn được xem là những “nhà máy” quan trọng của các nguyên tố nặng.

Nhưng bằng chứng gây kinh ngạc nhất lại đến từ một sự kiện khác: hai sao neutron va chạm.

Ảnh: eso

Năm 2017, các nhà thiên văn lần đầu tiên quan sát được sự kiện GW170817, khi hai sao neutron hợp nhất cách Trái Đất khoảng 130 triệu năm ánh sáng. Vụ va chạm tạo ra một kilonova và phóng vào không gian một đám mây vật chất cực kỳ giàu neutron. Các quan sát cho thấy những nguyên tố nặng như vàng và platinum có thể được tạo ra trong đám mây này.

Điều thú vị là nghiên cứu hiện đại còn mở rộng bức tranh: các nhà khoa học đang xem xét nhiều “nhà máy vàng” khác nhau, từ hợp nhất sao neutron đến một số loại siêu tân tinh và các vụ bùng phát của magnetar. Nguồn gốc chính xác của toàn bộ lượng vàng trong vũ trụ vẫn là một câu hỏi đang được nghiên cứu.

Vì thế, khi cầm một món đồ bằng vàng, chúng ta thực sự đang cầm một phần vật chất được rèn nên trong những môi trường khắc nghiệt nhất vũ trụ. Vàng không được sinh ra trên Trái Đất; Trái Đất chỉ là nơi nó cuối cùng tụ lại.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi

Kính thiên văn lớn nhất thế giới đang được xây dựng gây choáng ngợp

Một “con mắt” khổng lồ đang mọc lên giữa sa mạc Chile, hứa hẹn nhìn sâu hơn vào những thế giới xa xôi của vũ trụ.

Trên đỉnh Cerro Armazones, giữa sa mạc Atacama khô cằn của Chile, Đài quan sát Nam Âu đang xây dựng Kính thiên văn Cực lớn (Extremely Large Telescope - ELT) – kính thiên văn quang học và hồng ngoại lớn nhất thế giới khi hoàn thành. Công trình nằm ở độ cao hơn 3.000m, một trong những địa điểm quan sát thiên văn lý tưởng nhất Trái Đất. Khu vực này có hơn 320 đêm trời quang mỗi năm và rất ít ô nhiễm ánh sáng.

Radio thiên văn thay đổi cách con người khám phá vũ trụ ra sao?

Radio thiên văn đã mở ra một "đôi tai" khổng lồ giúp nhân loại lắng nghe vũ trụ theo cách mà mắt người không bao giờ làm được.

Khi ngước nhìn bầu trời, chúng ta thường nghĩ đến những kính thiên văn quang học ghi lại ánh sáng từ các vì sao. Thế nhưng, vũ trụ còn phát ra vô số sóng vô tuyến mà mắt người hoàn toàn không thể nhìn thấy. Chính radio thiên văn là ngành khoa học chuyên thu nhận những tín hiệu ấy, mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới về vũ trụ và dẫn đến nhiều khám phá làm thay đổi hiểu biết của con người.

Phát hiện khối nước lớn nhất vũ trụ, cách Trái Đất 12 tỷ năm ánh sáng

Các nhà thiên văn học đã phát hiện ra nguồn nước lớn nhất trong vũ trụ, cách Trái Đất 12 tỷ năm ánh sáng.

Sau nhiều năm quan sát và hợp tác nghiên cứu quốc tế, nhóm chuyên gia do Matt Bradford thuộc Phòng thí nghiệm Phản lực (JPL) của NASA dẫn đầu đã phát hiện khối nước lớn nhất từng được biết đến trong vũ trụ. Nguồn nước này nằm cách Trái Đất khoảng 12 tỷ năm ánh sáng, cho thấy nước đã hiện diện phổ biến ngay từ thời kỳ đầu hình thành vũ trụ.

anh-chup-man-hinh-2026-05-25-115422.png
Các nhà thiên văn học người Mỹ đã phát hiện ra nguồn nước lớn nhất trong vũ trụ, nằm cách Trái Đất 12 tỷ năm ánh sáng. Lượng nước này lớn hơn rất nhiều so với bất kỳ nguồn nước nào trên Trái Đất. Ảnh: @NASA/EAS.

Đọc nhiều nhất

Tin mới