Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhanh chóng thay đổi cách thức tiến hành nghiên cứu thiên văn. Một nghiên cứu gần đây được công bố trên tạp chí Nature Astronomy cho thấy, AI có thể xác định chính xác các sự kiện trên bầu trời đêm, bao gồm cả việc lỗ đen nuốt chửng các ngôi sao hoặc vụ nổ siêu tân tinh, chỉ với một vài ví dụ, giúp giảm đáng kể thời gian và nhân lực cần thiết cho các cuộc khảo sát bầu trời trước đây.
Một nhóm nghiên cứu quốc tế đã thử nghiệm Mô hình Ngôn ngữ Khổng lồ (LLM) Gemini của Google bằng cách sử dụng ba bộ dữ liệu bầu trời đêm: Pan-STARRS (Kính viễn vọng Khảo sát Bầu trời Toàn cảnh & Hệ thống Phản ứng Nhanh), MeerLICHT ở Hà Lan và ATLAS (Hệ thống Cảnh báo Cuối cùng về Va chạm Tiểu hành tinh). Nhóm đã thiết kế các câu hỏi gợi ý cho Gemini để nó phân tích 15 ví dụ, phân loại các hiện tượng thiên văn là "không đáng quan tâm", "ít đáng quan tâm" và "rất đáng quan tâm", bao gồm các vết thiên thể, sao biến quang và các sự kiện thiên thể bùng nổ.
Sau 6 tháng phân tích cập nhật, Gemini đã đạt được tỷ lệ dự đoán chính xác lần lượt là 91,9%, 93,4% và 94,1% trên ba bộ dữ liệu ATLAS, MeerLICHT và Pan-STARRS tương ứng. Stephen Smartt, Giáo sư Vật lý thiên văn tại Đại học Oxford và đồng tác giả của nghiên cứu này cho biết: "Chúng tôi đã huấn luyện các mô hình học máy để xử lý dữ liệu khảo sát trong nhiều năm, nhưng khả năng của LLM trong việc xác định các đối tượng một cách hiệu quả với sự hướng dẫn tối thiểu thực sự rất ấn tượng. Nếu các ứng dụng của nó có thể được mở rộng, đây sẽ là một bước đột phá lớn trong thiên văn học hiện đại”.
Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được sử dụng rộng rãi trong thiên văn học và khoa học hành tinh, bao gồm phát hiện ngoại hành tinh, phân tích sóng địa chấn sao Hỏa, phát hiện siêu tân tinh, các vụ nổ sóng vô tuyến nhanh, các vụ nổ tia gamma, nhận dạng sóng hấp dẫn, và thậm chí hỗ trợ khoa học công dân và vận hành kính viễn vọng. Ví dụ, AI đã hỗ trợ trong việc phát hiện Kepler-90i, một hành tinh cách Trái đất khoảng 2.767 năm ánh sáng, và phân tích rằng môi trường có nhiệt độ cực cao của nó không phù hợp cho sự sống.
Trong tương lai, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng có thể được ứng dụng vào dự báo thời tiết vũ trụ, robot tự hành trên Mặt Trăng và Sao Hỏa, và hỗ trợ các sứ mệnh không gian có người lái, giúp các phi hành gia đưa ra quyết định chính xác. Nghiên cứu này không chỉ chứng minh tiềm năng của AI trong thiên văn học và khoa học hành tinh, mà còn cho thấy những người không chuyên cũng có thể tham gia vào các hoạt động khám phá khoa học tiên tiến thông qua các công cụ miễn phí như Gemini.