Khi “giấc mơ bầu trời” đi cùng sự đánh đổi về sức khỏe

Hình ảnh chỉn chu, sang trọng với nụ cười chuyên nghiệp và những chuyến bay xuyên lục địa, nghề tiếp viên hàng không từ lâu được xem là một trong những công việc “đáng mơ ước”. Tuy nhiên, các nghiên cứu y khoa quốc tế đang dần hé lộ một thực tế rằng, đây là nhóm lao động đặc thù phải đối mặt với hàng loạt rủi ro sức khỏe tích lũy theo thời gian, từ tổn thương thể chất đến các vấn đề thần kinh, tâm lý và thậm chí là nguy cơ ung thư.

Một trong những nghiên cứu quy mô lớn nhất về vấn đề này – Harvard Flight Attendant Health Study – do nhóm của TS. Eileen McNeely (Đại học Harvard) thực hiện, đã khảo sát hơn 5.300 tiếp viên hàng không tại Mỹ. Kết quả cho thấy, nhóm nghề này có tỷ lệ mắc nhiều bệnh lý cao hơn đáng kể so với dân số chung, bao gồm ung thư da, ung thư vú, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm và các bệnh về hô hấp.

Đáng chú ý, tỷ lệ ung thư vú ở tiếp viên cao hơn 51%, nguy cơ mắc u hắc tố (melanoma) cao gấp đôi và ung thư da không hắc tố cao gấp 4 lần so với người bình thường – dù họ có xu hướng ít hút thuốc và duy trì thể trạng tốt hơn.

Theo TS. Irina Mordukhovich – nhà nghiên cứu tham gia nghiên cứu tại Harvard – nguyên nhân không nằm ở một yếu tố đơn lẻ, mà là sự cộng hưởng của nhiều rủi ro nghề nghiệp. “Tiếp viên hàng không phải tiếp xúc với bức xạ ion hóa, rối loạn nhịp sinh học và các hóa chất trong cabin. Đây đều là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ ung thư,” bà nhận định.

Trong môi trường làm việc đặc thù, tiếp viên hàng không liên tục tiếp xúc với bức xạ vũ trụ – loại bức xạ tăng theo độ cao. Theo Hội đồng Quốc gia về Bảo vệ Bức xạ Mỹ (NCRP), phi hành đoàn là nhóm lao động nhận liều bức xạ hàng năm cao nhất trong các ngành nghề tiếp xúc bức xạ. Điều đáng nói là, khác với các ngành công nghiệp hạt nhân hay y tế, mức độ phơi nhiễm này trong hàng không lại chưa được giám sát chặt chẽ.

Không chỉ dừng lại ở nguy cơ ung thư, rối loạn nhịp sinh học do bay xuyên múi giờ liên tục cũng để lại hệ lụy lâu dài. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Environmental Health cho thấy 37% tiếp viên từng phải tìm đến hỗ trợ y tế vì tình trạng mệt mỏi kéo dài. Trong khi đó, một nghiên cứu khác ghi nhận tới 45,4% tiếp viên nữ bị mất ngủ, cho thấy tình trạng rối loạn giấc ngủ là vấn đề phổ biến trong ngành.

Theo TS. Barbara Grajewski, chuyên gia của Centers for Disease Control and Prevention, việc làm việc trái với chu kỳ ngủ tự nhiên có thể gây ảnh hưởng đến hệ nội tiết và hệ thần kinh. “Rối loạn nhịp sinh học kéo dài có thể tác động đến hormone, khả năng miễn dịch và cả sức khỏe tâm thần,” bà cho biết trong một nghiên cứu về phi hành đoàn.

Ở góc độ tâm lý, áp lực công việc cũng là một yếu tố đáng lưu ý. Tiếp viên không chỉ làm việc trong không gian kín, áp suất thấp, mà còn phải xử lý các tình huống căng thẳng với hành khách, lịch làm việc thất thường và thời gian nghỉ ngơi hạn chế. Rối loạn giấc ngủ kéo dài kết hợp với áp lực công việc có thể dẫn đến suy giảm nhận thức, giảm khả năng tập trung và tăng nguy cơ trầm cảm. Với tiếp viên hàng không, những yếu tố này tích tụ theo thời gian, không dễ nhận ra ngay nhưng hậu quả lại rất rõ ràng.

Không chỉ ảnh hưởng đến hệ thần kinh, môi trường làm việc trên máy bay còn tiềm ẩn nhiều rủi ro vật lý. Áp suất thấp, không khí khô, tiếng ồn, rung lắc và việc phải đứng lâu, mang vác nặng có thể dẫn đến các vấn đề về cột sống, xương khớp và tim mạch. Đối với phụ nữ mang thai, các nghiên cứu của CDC cho thấy việc tiếp xúc với bức xạ ở mức 0,36 millisieverts trong tam cá nguyệt đầu có thể làm tăng nguy cơ sảy thai.

Tuy nhiên, một câu hỏi lớn được đặt ra là: Khi tiếp viên hàng không mắc các bệnh lý liên quan đến nghề nghiệp, hãng hàng không có chịu trách nhiệm hay không?

Thực tế cho thấy, khung pháp lý hiện nay vẫn còn nhiều khoảng trống. Tại Mỹ, trong nhiều năm, tiếp viên hàng không không được hưởng đầy đủ các tiêu chuẩn bảo vệ lao động như các ngành nghề khác. Việc xác định bệnh nghề nghiệp trong ngành hàng không cũng gặp khó khăn do tính chất phức tạp và thời gian tích lũy dài của các yếu tố nguy cơ.

Hiện nay, rất khó để chứng minh một bệnh lý cụ thể là do nghề tiếp viên gây ra, vì nó liên quan đến nhiều yếu tố như lối sống, di truyền. Do đó, việc quy trách nhiệm cho doanh nghiệp thường không rõ ràng. Tuy nhiên, ở một số khu vực như Liên minh châu Âu, quy định về giám sát bức xạ và thời gian bay đã được áp dụng nhằm giảm thiểu rủi ro cho phi hành đoàn.

Ở góc độ người trong cuộc, không ít tiếp viên đã phải từ bỏ công việc vì vấn đề sức khỏe. Trương Minh T. - một tiếp viên tại TP.HCM chia sẻ rằng sau gần 6 năm bay quốc tế, cô bắt đầu gặp tình trạng mất ngủ kéo dài, rối loạn tiêu hóa và suy giảm trí nhớ. “Ban đầu tôi nghĩ chỉ là mệt mỏi thông thường, nhưng sau đó cơ thể không thể thích nghi nữa. Tôi buộc phải điều chuyển bằng nguyện vọng dù rất tiếc nuối vì đây dường như là mơ ước cả đời không chỉ của riêng tôi, nhưng tôi quyết định quay về bay nội địa dù vẫn còn muốn đi xa hơn”, cô nói.

Câu chuyện này không phải cá biệt. Khi những triệu chứng ban đầu bị xem nhẹ, nhiều tiếp viên chỉ nhận ra mức độ nghiêm trọng khi sức khỏe đã bị ảnh hưởng đáng kể. Điều đáng nói là, phần lớn các rủi ro này không biểu hiện ngay lập tức mà tích lũy theo thời gian, khiến việc phòng ngừa trở nên khó khăn.

Dù vậy, không thể phủ nhận rằng nghề tiếp viên hàng không vẫn mang lại nhiều cơ hội và trải nghiệm đặc biệt. Vấn đề đặt ra không phải là phủ nhận giá trị của nghề, mà là nhìn nhận đầy đủ những rủi ro để có biện pháp bảo vệ phù hợp. Các chuyên gia khuyến nghị cần tăng cường nghiên cứu, giám sát môi trường làm việc và xây dựng các chính sách bảo vệ sức khỏe cho phi hành đoàn, từ kiểm soát bức xạ đến quản lý thời gian bay và hỗ trợ tâm lý.

Trong bối cảnh ngành hàng không phục hồi và tăng trưởng mạnh mẽ sau đại dịch, câu chuyện về sức khỏe của tiếp viên không còn là vấn đề cá nhân, mà là một bài toán mang tính hệ thống. Khi “giấc mơ bầu trời” ngày càng thu hút, việc đảm bảo rằng những người làm việc trên đó không phải đánh đổi bằng sức khỏe là điều không thể xem nhẹ.