Các loài cá hỏa tiễn thuộc bộ Lepisosteiformes là một trong những nhóm cá nước ngọt kỳ lạ và cổ xưa nhất còn tồn tại đến ngày nay. Xuất hiện từ hơn 100 triệu năm trước, chúng gần như không thay đổi nhiều về hình dạng kể từ thời kỳ khủng long, khiến giới khoa học thường gọi chúng là “hóa thạch sống”. Những đại diện tiêu biểu như cá hỏa tiễn mõm dài hay cá hỏa tiễn mõm ngắn đều mang hình dáng thuôn dài, mõm nhọn như mũi giáo, đúng với cái tên gợi liên tưởng đến “hỏa tiễn”.
Ảnh: fishionary.fisheries.
Điểm nổi bật nhất của nhóm cá này là lớp vảy cực kỳ cứng, giống như áo giáp tự nhiên. Không giống vảy cá thông thường, vảy của chúng dày và bóng, được cấu tạo từ chất ganoine, giúp bảo vệ cơ thể trước kẻ thù. Bên cạnh đó, hàm răng sắc nhọn xếp thành nhiều hàng khiến chúng trở thành những kẻ săn mồi đáng gờm trong môi trường nước ngọt. Loài lớn nhất trong nhóm có thể dài tới hơn 3 mét và nặng hàng trăm kilogram, sinh sống chủ yếu ở lưu vực sông Mississippi của Mỹ.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Một đặc điểm sinh học đặc biệt của các loài cá hỏa tiễn là khả năng hô hấp không khí. Bên cạnh mang, chúng còn có bong bóng khí hoạt động như một dạng phổi nguyên thủy, cho phép cá sống sót trong môi trường nước nghèo oxy, thậm chí có thể ngoi lên mặt nước để “nuốt” không khí. Chính khả năng thích nghi này đã giúp chúng tồn tại qua hàng triệu năm biến đổi môi trường.
Ảnh: ihb.cas.
Dù mang vẻ ngoài hung dữ, cá hỏa tiễn hiếm khi gây nguy hiểm cho con người. Ngược lại, chúng đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái khi kiểm soát số lượng các loài cá nhỏ hơn. Tuy nhiên, trứng của chúng lại có độc tính đối với con người và một số động vật, là một cơ chế phòng vệ độc đáo ít người biết đến.
Ngày nay, cá hỏa tiễn vừa là đối tượng nghiên cứu khoa học, vừa thu hút sự chú ý của những người yêu thích sinh vật cảnh và câu cá thể thao. Sự kết hợp giữa vẻ ngoài tiền sử, khả năng sinh tồn đặc biệt và lịch sử tiến hóa lâu dài khiến chúng trở thành một trong những loài cá đáng kinh ngạc nhất hành tinh - một “cỗ máy thời gian sống” vẫn đang bơi lặng lẽ trong các dòng sông hiện đại.
