Alzheimer từ lâu được xem chủ yếu là một bệnh của não, trong đó các protein bất thường như amyloid beta và tau tích tụ, kéo theo tổn thương tế bào thần kinh. Nhưng những năm gần đây, hệ miễn dịch ngày càng được chú ý vì có thể góp phần làm tình trạng thoái hóa thần kinh trở nên nghiêm trọng hơn.

Một trong những loại tế bào đáng chú ý là tế bào T CD8+, vốn có nhiệm vụ nhận diện và tiêu diệt các tế bào bị nhiễm hoặc bất thường.

Các nghiên cứu trước đây cho thấy số lượng tế bào T, đặc biệt là CD8+, tăng lên trong não của người mắc Alzheimer và một số bệnh thoái hóa thần kinh liên quan đến protein tau. Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng vẫn chưa được giải đáp: chúng được kích hoạt ở đâu trước khi xâm nhập vào não?

Kết quả của nhóm nghiên cứu Hao Hu, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Washington University School of Medicine ở St. Louis cho thấy các hạch bạch huyết có thể đóng vai trò như một “trạm huấn luyện” cho tế bào T.

Để kích hoạt tế bào T CD8+, cơ thể thường cần một nhóm tế bào miễn dịch khác gọi là tế bào tua. Nhóm nghiên cứu tập trung vào một phân nhóm gọi là tế bào tua cổ điển loại 1, hay cDC1.

Điều đáng chú ý là số lượng cDC1 trong não rất thấp và dường như không tiếp xúc với quần thể tế bào T xuất hiện khi các đám rối tau đã hình thành.

Điều này dẫn các nhà khoa học đến một khả năng: quá trình kích hoạt tế bào T có thể diễn ra ở một nơi khác.

Nhóm nghiên cứu sử dụng chuột mang đặc điểm bệnh lý giống các bệnh thoái hóa thần kinh liên quan đến tau. Khi loại bỏ cDC1 khỏi các hạch bạch huyết và những mô ngoại vi khác, số lượng tế bào T, đặc biệt là CD8+, xâm nhập vào não giảm mạnh.

Điều đáng chú ý hơn là tổn thương não cũng giảm theo. Trong khi đó, lượng đám rối tau trong não của chuột không thay đổi đáng kể. Nói cách khác, việc ngăn phản ứng miễn dịch không loại bỏ tau nhưng vẫn làm giảm hậu quả mà tau gây ra đối với mô thần kinh.

Điều này gợi ý rằng tế bào T có thể trực tiếp góp phần vào quá trình thoái hóa thần kinh. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa biết chính xác thứ gì kích hoạt cDC1 ở các hạch bạch huyết.

Một giả thuyết mà nhóm nghiên cứu đưa ra là các đám rối tau gây tổn thương tế bào não, giải phóng những vật chất bất thường. Những vật chất này có thể được hệ thống dẫn lưu của não đưa đến các hạch bạch huyết ở vùng cổ. Tại đó, tế bào tua nhận diện chúng như những dấu hiệu cần phản ứng và trình diện chúng cho tế bào T.

Tế bào T sau khi được kích hoạt có thể quay trở lại não. Nếu giả thuyết này đúng, quá trình có thể tạo thành một vòng lặp: tau gây tổn thương tế bào não, tổn thương phát tín hiệu ra hệ miễn dịch ngoại vi, tế bào T được kích hoạt rồi quay trở lại não và tiếp tục thúc đẩy tổn thương thần kinh.

Phát hiện mở ra một hướng nghiên cứu mới nhưng chưa phải một phương pháp điều trị Alzheimer ở người.

Ý nghĩa lớn nhất của nghiên cứu là cho thấy quá trình gây tổn thương não có thể liên quan chặt chẽ với một chuỗi tín hiệu miễn dịch diễn ra bên ngoài não.